Skip to main content

Sinir Sistemi

Biyojenik aminler (monoaminler)

            Dopamin, epinefrin ve norepinefrin gibi katekolaminler ile serotonin ve histamin gibi indolaminlerdir. Dopamin, postsinaptik nöronlar üzerindeki inhibitör etkiyi artırır. Primer kaynağı mesencephalon’da bulunan substantia nigra’dır. Norepinefrin (Noradrenalin), hem santral hem de periferik sinir sisteminde bulunan nörotransmitterdir. Beyin sapındaki çekirdeklerdeki nöronlarda ve simpatik sinir sisteminin postganglionik nöronlarında vardır. Primer kaynağı fossa rhomboidea (4. ventrikülün tabanı)’da bulunan locus caeruleus’tur. Serotonin (5-Hidroksitriptamin), depresyon, uykusuzluk ve halusinasyon gibi çeşitli ruhsal durumlarla ilgilidir. Beyin sapındaki nuclei raphe (rafe çekirdekleri)’de bulunan nöronlar primer kaynağıdır.

Nöropeptidler

Santral sinir sisteminde bulunan somatostatin, endorfinler, enkefalinler, vazoaktif intestinal polipeptid (VIP), kolesistokinin ve  substant P’dir. Somatostatin, hipofiz bezinden büyüme hormonunun salınımını inhibe eder. Endorfinler ve enkefalinler, ağrı duyusuna yol açan sinaptik aktiviteyi baskılamak için ağrı yollarındaki postsinaptik reseptörlerde fonksiyon görür. Substant P, santral sinir sisteminde ve intestinal sistemde lokalize, genellikle eksitatör bir nörotransmitterdir. Ağrı yolları ile ilgilidir.

REFLEKS

Bir uyarıya karşı verilen istem dışı cevaptır. Monosinaptik reflekslerde refleks arkında bir duyu nöronu ile bir motor nöron direk olarak sinaps yapar. Bu refleks arkına sahip olan gerilme (stretch) refleksleri, derin (tendon) reflekslerin temelini oluşturur. Polisinaptik refleks arkında, duyu ve motor nöronla sinaps yapan bir yada daha fazla internöron bulunur.

Bazı yüzeyel ve derin reflekslerin spinal segment seviyeleri

Derin (tendon) refleksler

  • Biceps brachii refleksi ve Brachioradial (supinator) refleks; C5-6
  • Triceps refleksi; C6-8
  • Abdominal refleks; T8-12
  • Patella (quadriceps) refleksi; L2-4
  • Achilles (gastrocnemius) refleksi; S1-2

Yüzeyel refleksler

  • Abdominal refleks; üst abdominal; T6-7, orta abdominal T8-9, alt abdominal; T10-12
  • Cremaster refleksi; L1-2
  • Plantar refleks ve Babinski refleksi; L4-5,S1-2

RESEPTÖRLER

Bulundukları yere göre ve uyarı tipine göre gruplanabilir.

I – BULUNDUKLARI YERE GÖRE;4 grupta toplanır.

  • Eksteroseptör
  • Teleseptör
  • Interoseptör (visseroseptör); baroreseptörler ve kemoreseptörler interoseptör’dür.
  • Proprioseptör; kasların koordinasyonu, vücut dengesinin sağlanması ve devamında rolü vardır. Kas, tendon, eklem kapsülü ve ligamentler ile, iç kulaktaki vestibuler yapılarda bulunurlar. Nöromuskular iğcikler (kas iğciği; kaslardaki gerilme reseptörleridir), nörotendinöz iğcikler (golgi tendon organı; tendonlardaki gerilme reseptörleridir) ve Pacinian korpüskülleri gibi.

II – DUYU TİPİNE GÖRE; 5 grupta toplanır.

  • Termoreseptör
  • Nosiseptör
  • Fotoreseptör – Kemoreseptör – Osmoreseptör
  • Mekanoreseptör; hafif dokunma-basınç, kas gerilmesi, eklem pozisyon değişiklikleri ve baş hareketleri gibi fiziksel uyaranlara duyarlıdır. Vücutta en geniş dağılım gösteren reseptörlerdir. Kan basıncındaki değişiklikleri algılayan baroreseptörler de mekanoreseptördür.

 DERİDE BULUNAN MEKANORESEPTÖRLER

Pacinian (Vater – Pacini) korpüskülleri

Vibrasyon (yada kısa süreli hafif dokunma) ve dokunma-basınç duyusu ile ilgili kapsüllü mekanoreseptörlerdir. Vücutta geniş olarak dağılmıştır. Dermis ve subkutan dokuda – özellikle el ayası ve ayak tabanı, periosteum, mesenterium, dış genital organlar, parmaklar ve memelerde – bol miktarda bulunur.

Merkel korpüskülleri

Hafif dokunma ve basınç duyusu ile ilgilidir. El ayası ve ayak tabanının epidermis tabakasının tam altında bulunurlar.

Meissner korpüskülleri

Hafif dokunma duyusuna hassas kapsüllü sinir sonlanmalarıdır. Dermisin papillar katında yer alırlar. El ayası ve ayak tabanı, dudaklar, göz kapaklarının konjunktivası, dil ucu, dış genital organlar ve meme uçlarında bulunurlar.

Krause cisimleri

Konjunktiva derisi, dış genital organlar ve dilde bulunan hafif dokunma-basınç reseptörleridir.

Ruffini korpüskülleri

Dermis içinde ve subkutan dokuda yerleşim gösteren hafif dokunma-basınç ve pozisyon duyusunu algılayan reseptörlerdir. Özellikle ayak tabanında yoğundur.

Serbest sinir sonlanmaları

Vücutta en geniş dağılım gösteren reseptörlerdir. Sinir uçlarının miyelin kılıfı yoktur. Hafif dokunma, ağrı ve ısı duyularını alırlar. Bütün konnektif dokularda bulunur. Güçlü mekanik ve termal stimuluslarla (özellikle ağrılı stimuluslar) ilgilidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir