Skip to main content

Sinir Sistemi

 

GİRİŞ

Sinir sistemini oluşturan tüm yapılar, menşeyini ektoderm’den alır. Embriyonel hayatın üçüncü haftasının başında chorda dorsalis’in dorsal tarafındaki ektoderm kalınlaşarak lamina neuralis denilen nöral plağı oluşturur. Bu plağın kenarları kalınlaşarak crista neuralis’i meydana getirir.

Crista neuralis’ler arasında kalan oluğa sulcus neuralis adı verilir. 4. haftanın başlarında (22-24. günde) iki taraf crista neuralis birleşir ve bir tüp şeklini alır. Tubus neuralis denilen bu yapıdan sinir sisteminin bölümleri gelişir.

Tubus neuralis’in pars cranialis denilen ön (üst) kısmında üç şişlik bulunur. Primer beyin kesecikleri denilen bu şişlikler, önden – arkaya doğru; Prosencephalon, MesencephalonveRhombencephalon olarak isimlendirilir. Bu üç yapı birlikteEncephalon adı ile bilinir. Tubus neuralis’in pars spinalis denilen arka (alt) kısmından Medulla spinalis gelişir.

Tubus neuralis’in lümeni; beyin ventriküllerini, mesencephalon içindeki aqueductus cerebri’yi ve medulla spinalis içindeki canalis centralis’i oluşturur.

?Prosencephalon (ön beyin); diencephalon + telencephalon (cerebrum)

Diencephalon; thalamus, hypothalamus, epithalamus ve subthalamus denilen bölümlerden oluşur.

Telencephalon’u, iki tane hemispherium cerebri (beyin yarımküresi) yapar. Bir hemispherium cerebri; cortex cerebri, substantia alba (beyaz cevher), pars basalis telencephali (bazal ön beyin) ve nuclei basales’i (bazal çekirdekler) içerir.

?Mesencephalon (orta beyin); pons ile diencephalon arasında kalan bölümdür.

 

? Rhombencephalon (arkabeyin);myelencephalon (medulla oblongata = bulbus) ve metencephalon (pons ve cerebellum)’dan oluşur.

Bulbus + Pons + Mesencephalon = Truncus encephalicus (beyin sapı)  olarak bilinir.

Yetişkinlerde beyin sapı; beyin ağırlığının % 4.4’ünü yapar. Telencephalon,  % 85.1’ini, cerebellum’da, % 10.5’ini yapar.

SANTRAL SİNİR SİSTEMİ

Bu sistemi beyin ve medulla spinalis oluşturur. Her ikisi de dıştan-içe doğru 3 zarla sarılmıştır. Dura materArachnoidea mater ve Pia mater.

PERİFERİK SİNİR SİSTEMİ

Bu sistemi spinal sinirler (31 çift), kranial sinirler (12 çift) ve bu sinirlerin ganglionları yapar. Buna göre bir insanda 43 çift periferik sinir vardır.

OTONOM SİNİR SİSTEMİ

                  Simpatik sistem: Enerji harcayan bu sistem, kalp atımını artırır, periferik damarlarda vazokonstruksiyon yaparak kan basıncını yükseltir, bağırsak peristaltizmini inhibe eder, sfinkterleri kapatır.

                 Parasimpatik sistem: Enerjiyi depo eden bu sistem ise kalp atımını azaltır, bezlerin sekresyonunu ve bağırsak peristaltizmini artırır, sfinkterleri açar.

Otonom sinir sisteminin merkezi hypothalamus’tadır. Hypothalamus’un ön kısmı parasimpatik, arka kısmı simpatik sistemin merkezidir.

NEURON

Sinir sisteminin yapısal ve fonksiyonel ünitidir. Sitoplazmasında (perikaryon) Nissl cisimleri denilen karakteristik granüller bulunur.

Santral sinir sisteminde bulunan hücreler genellikle nöral krista ve nöral tüp orijinlidir.

CRISTA NEURALIS’TEN KÖKEN ALAN HÜCRELER

Mikroglial hücreler; vücudun diğer dokularındaki makrofajların karşılığıdır.Sinir sisteminin fagositik hücreleridir. Primer olarak mezenşimden köken alırlar. Ancak sekonder olarak crista neuralis’tende köken alırlar.

Schwann hücreleri; periferik sinirlerin aksonlarını kuşatan miyelin kılıfını oluştururlar.

Satellit hücreler; modifiye schwann hücreleridir. Periferik sinir sisteminde ganglionlarda bulunan afferent nöronların gövdelerini saran kapsülü oluştururlar.

Kromoffin hücreler; adrenal bezde bulunurlar.

Odontoblast’lar, melanosit’ler ve  meningeal hücreler

Paravertebral (simpatik) ganglionlar, prevertebral ganglionlar, parasimpatik ganglionlar ve spinal ganglionlarda bulunannöronlar.

 

TUBUS NEURALIS EPİTELİNDEN KÖKEN ALAN HÜCRELER

              Astrosit’ler (astroglia); nöronları destekler ve tamir eder. Kan – beyin bariyerini oluşturan hücrelerdir. İki tip astrosit vardır. Beyaz cevherde bulunan fibröz astrosit ve gri cevherde bulunan protoplazmik astrosit.

             Oligodendrosit’ler (oligodendroglia); santral sinir sisteminde miyelin kılıfını üreten hücrelerdir.Bu hücrelerin periferik sinir sistemindeki karşılığı schwann hücreleridir. Bu hücreler de periferik sinir sisteminde miyelin kılıfı üretirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir