Skip to main content

PROFİRİNLER VE HEMOPROTEİNLER

                                                                              PORFİRİNLER VE HEMOPROTEİNLER

Porfirinler, Metal iyonlarını, sıklıkla Fe+2 veya Fe+3’ü bağlayan siklik bileşiklerdir. İnsanlarda en sık görülen metalloporfirin hemdir. Hem, hemoglobin, miyoglobin, sitokromlar, triptofan pirolaz ve katalazın prostetik grubudur. Hemoproteinlerin yapım ve yıkımı ile birlikte, ilgili porfirinler aynı anda sentezlenir ve yıkılır, bağlı demir iyonları da bu döngüye katılır. Hemoglobinin porfirin bileşeninin yapım ve yıkımı, vücudun azot dengesinde miktar olarak önemli yer tutar.

                 A)        Porfirinlerin Yapısı  :  Porfirinler, 4 tane pirrol halkasının metenil köprüleriyle bağlanmasıyla meydana gelen siklik moleküllerdir. Bu pirrol halkalarına farklı yan zincirler bağlanabilir, ör : üroporfirin, asetat ve propiyonat yan zincirleri taşır. Porfirinler, bu yan zincirlerine göre isimlendirilir ve sınıflandırılırlar.

Porfirin prekursoları, kimyasal olarak redükte form olan porfirinojenler şeklinde bulunurlar. Porfirinler renkli iken, porfirinojenler renksizdir.

Porfirinin sentez yolunun son ürünü hemdir. Hem, protoporfirin IX (ip III)’un tetrapirrol halkasının merkezinde bir ferröz (Fe+2) demir atamundan meydana gelir.

 B)        Porfirin Biyosentezi  :  Hem biosentezi başlıca karaciğer ve kemik iliğinin eritrosit üreten hücrelerinde meydana gelmektedir. İlk reaksiyon ile son üç reaksiyon mitokondride olurken, ara basamaklar sitozoldedir. Olgun eritrositlerde mitokondri olmadığından hem sentezi olası değildir.

Glisin + Süksilin COA

CO2

COA         -Aminoleuulinat sentez

-Aminolevülinik asit (ALA) (2 molekül ALA kondense olur)

2H2O     Ala dehidrataz

Porfobilinojen (4 molekül kondense olur)

4NH4   Üroporfirinojen I sentenaz

Üroprofirinojen III kosentetaz

Üroporfirinojen III

4CO2  dekarboksilaz

Koproporfirinojen III

2CO2    Oksidaz

Protoporfirinojen IX

Oksidaz

Protoporfinin IX

Fe+2

Ferroselataz

2H+

Hem

(Fe Protoporfinin IX)

 

1)         ALA Oluşumu; Porfirin molekülündeki tüm karbon ve azot atomları glisin ve süksinil COA’den sağlanır. Bu reaksiyonda koenzim olarak pridoksal fosfat kullanılır ve porfirin biosentezindeki hız kısıtlayıcı basamaktır. Hemdeki Fe+2’nin Fe+3’e okside olmasıyla oluşan hemin, ALA sentezi inhibe eder. Fenobarbital gibi ilaçların çok miktarda alınması, hepatik ALA sentez aktivitesini arttırır. Bu ilaçlar, mikrozomal sitokrom P450 mono-oksijenaz sistemi ile metabolize olduklarından, sitokrom P450 sentezi artar. Bu da hem tüketimini arttırır.

 

2)         Porfobilinojenin Oluşumu; İki tane ALA molekülünün dehidrasyonu ile olur. Ağır metal iyonları enzimi inhibe eder. Bu olay kurşun zehirlenmesinde görülen ALA artışı ve anemiden kısmen sorumludur.

 

3)         Üropofirinojen Oluşumu; 4 molekül porfobilinojen kondense olur. Halka kapanması ve izomerizasyon ile üroporfirinojen III meydana gelir.

 

4)         Hem Oluşumu; bir seri dekarboksilasyon ve oksidasyonla üroporfirinojen III, heme çevrilir.

 

C)        Porfiriyalar: Hem sentezindeki genetik, nadiren de akkiz defektler sonucnuda, porfirin veya porfirinin prekursorlarının birikimi ve atılımlarının artması ile karakterize hastalıklardır. Porfiriyalar, enzim defektinin eritrositlerde veya karaciğerlerde olmasına göre eritropoietik veya hepatik olabilir. Otozomal resesif olan konjenital eritopoietik porfiriya dışında, diğerleri otozomal dominant bozukluklardır.

 

1)         Akut İntermitten Porfiriya; Üroporfirinojen I sentetaz defekti vardır. Hepatik bir porfiriyadır. İdrarda Porfobilinojen ve    -amino levulinik asit birikir. Işıkta ve havayla temas edince idrar koyulaşır. Hastalar fotosensitif değildir. Nörolojik semptomlar ve akut karın ağrısı vardır.

 

2)         Konjenital Eritropoietik Porfiriya; ender görülür. Üroporfirinojen III kosentetaz defekti nedeniyle olur. İdrarda üroporfirinojen I ve koproporfirinojen I birikir ve atılır. Fotosensitivite, hemolitik anemi ve cilt lezyonları vardır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir