Skip to main content

PATOLOJİ

Hücre yüzeyindeki membrana bağlı Fas liganında (FasL) 3 veya daha fazla fas bir araya geldiğinde, ve buna Fasa eşlik ettiğinde ölüm alanını (FADO) aktive ederek caspas S üzerinden apopitoz gerçekleşir. Apopitozun bu yolunu inhibe eden FLlP adlı proteinlerdir ve pro-caspas S’e bağ­lanarak (ama bu enzimi yıkmadan) Fas üzerinden gelişen apopitozu durdurur.

Örnek apopitoz şemeları

a-   Hücre hasarları: Radyasyon, toksinler, serbest ra­dikaller ® DNA hasarı ® p53 aktivasyonu ® kaspas sis­teminin aktivasyonu ® endonükleazların aktivasyonu ve hücre iskelet sisteminin yıkılması ® sitoplazmada tomur­cuklanma ® apopitotik cisimlerin oluşumu ® makrofaj­lar ve komşu epitel hücreleri tarafından apopitotik cisim­lerin fagositozu.

b-   Hücreye ulaşan büyüme faktörleri veya hormon la­rın kesilmesi ®mitokondri membranında permeabilite artar ve mitokondri elektron transport sisteminin önemli bir çözünür proteini olan sitokrom c sitoplazmaya geçer (mitokondri membran permeabilitesini koruyarak apopi­tozu inhibe eden proteinler, BCL2 ve BCLXL’ mitokondri membran permeabilitesini artırarak apopitozu uyaran proteinler, BAX, BAD) ® kaspas sisteminin aktivasyonu ® endonükleazların aktivasyonu ve hücre iskelet sistemi­nin yıkılması ® sitoplazmada tomurcuklanma ® apopito­tik cisimlerin oluşumu ® makrofajlar ve komşu epitel hüc­releri tarafından apopitotik cisimlerin fagositozu.

c-   Reseptör-ligand ilişkisi, FAS/FAS ligand, TNF/TNF reseptör bağlantısının kurulması ® adaptör proteinle­rin ölüm yönünde değişimi veya kaspasların uyarılması ® kaspas sisteminin aktivasyonu ® endonükleazların akti­vasyonu ve hücre iskelet sisteminin yıkılması ® sitoplaz­mada tomurcuklanma ® apopitotik cisimlerin oluşumu ® makrofajlar ve komşu epitel hücreleri tarafından apo­pitotik cisimlerin fagositozu.

d-   Sitotoksik T hücresinin uyarısı ile ® hücre dışına Granzim B atılması ® hedef hücrede fas reseptörünün uyarılması ® kaspas sisteminin aktivasyonu ® endonük­leazların aktivasyonu ve hücre iskelet sisteminin yıkılması ® sitoplazmada tomurcuklanma ® apopitotik cisimleri n oluşumu ® makrofajlar ve komşu epitel hücreleri tarafın­dan apopitotik cisimlerin fagositozu.

 

HÜCRE İSKELERİNDEKİ ANORMALİKLER

Hücre iskeleti bozuklukları: Bu sistemdeki bozukluklar ya hücre ve organel hareketlerini etkiler ya da hücre için­de fibriler materyal birikimine neden olur. Örnekler;

●   Chediak Higashi sendromu’nda, defektif mikrotu­bül polimerizasyonu lökositlerde fagolizozom (ya da sekonder lizozom) oluşumunu engelleyip bakterilerin öldürülmesini önler.

  • Kartagener sendromu’nda, hücrede hareketten so­rumlu (flagella, siliya gibi) elemanların yapı taşı olan 9+2 mikrotubül yapısı normalolup, bunları bağlayan dyneinin konjenital olarak hatalı olduğu izlenir.

●    Hücre içinde intermedial filament olarak fibriler mater­yal birikimine, alkolik hepatit geliştiğinde karaciğer hücreleri içinde görülen Mallory cisimleri örnek veri­lebilir. Mallory cisminin epitelyal hücrelerde bulunan bir intermedial filament olan sitokeratinin aşırı hücre içi birikimi ile oluştuğu bilinmektedir.

●    Alzheimer hastalığında beyinde, nöronların sitoplaz­masında biriken nörofibriler demetler (nörofibriller yumak) diğer bir örnektir; bu yapılar tau protein birikiminden oluşurlar.

Hücre membran iskeleti bozuklukları Hücre membra­nının yapısal bozukluğunu tanımlar. Membranın temel yapı taşları spektin, aktin ve protein 4.1 adlı proteinlerdir.

Konjenital sferositoz: Otozomal dominant bir hastalı olup spektinin fonksiyon görememesi sonucu eritrositler de membran stabilitesi sağlanamaz ve dalakta yıkılır ve hemolitik anemi gelişir.

Uzozomal katabolizma süreci: Hücrede bulunan pri­mer lizozomlar hidrolitik enzimler içerir ve membranıara bağlı vakuoller ile kaynaşıp sekonder lizozomları (fagoli­zozomlar) oluşturur.

Heterofaji

Yabancı partiküllerin fagositozuna heterofaji adı verilir. Dış çevreden gelen materyaller hücreye alınması ise en­dositoz olarak adlandırılır.

Endositik vakuoller primer lizozomla kaynaşır, fagolizo­zom (sekonder lizozom) oluşur ve elimine edilir. Bu iş­lem sıklıkla polimorflar ve makrofajlarca gerçekleştirilir.

 

Otofaji

Hücrenin kendi elemanlarını (organelleri) fagositoz ile yok etmesine verilen addır. Bu süreçte granüllü endoplaz­mik retikulumdan kaynaklanan bir otofajik vakuol içinde yıkılması gereken organeller ve sitoplazma parçalarını ta­şır ve primer lizozomlar ile birleşip otofagolizozomlarıoluşturur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir