Skip to main content

PATOLOJİ

6. HiPOFİZ ADENOMLARI

Hipofiz adenomları selim epitelyal tümörlerdir. Hipofiz adenomları farklı şekillerde klasifiye edilebilirler.

a-   Lezyonun boyutuna göre (büyük tümörler daha zor çıkarılır ve rekürrens gösterebilirler. Daha çok nonfonksiy­onel olma eğilimindedirler)

b-   Hormon üretimi varlığı ya da yokluğuna göre

c-   Salgıladıkları hormona göre

d-   Tümörün büyüme paternine göre: Ekspansif ya da nadiren infiltratif olabilirler; göre yapılabilir.

Hipofizin karsinomları son derece nadirdir. Hipotizde karsi­nom tanısı konabilmesi için metastaz yaptığının gösterilme­si gerekir. Aksi takdirde adenomdan ayrımı yapılamaz.

 

Hipofiz adenomlarının sınıflandırılmaları

●    Prolaktin üreten (Iaktotrop) adenom

●    Büyüme hormon üreten (somatotrop) adenom

●    Dens granüler büyüme hormon üreten adenom

●    Dağınık granüler growth hormon üreten adenom.

●    TSH üreten (tirotirop) adenomlar

●    ACTH üreten (Kortikotirop) adenomlar

●    Gonadotroph üreten adenomlar

●    Sessiz gonadotroph üreten adenomlar (çoğunlukla sessiz ya da onkositik adenom olarak kabul edilir)

●    Mikst (büyüme hormonu + prolaktin) adenomlar (mammosomatotroph)

●    Diğer plurihormonal adenomlar

●    Hormon negatif adenomlar

 

Hipofiz adenomlarında saptanan klinik bulgular;

a-   Hiperpituitarizm; tümörün ürettiği hormona bağlı klinik bulgular

b-   Hipopituitarism; non-fonksiyonel adenomlarda izlenen normal hipofizin basınç atrofisi sonucu hasarlanması sonucu gelişir. Bu süreçte hipofiz sapına başı ve dopaminin girişinin azalması ile prolaktinin artabileceği unutulmamalıdır.

c-   Lokal kitle etkisi; Adenom öne doğru ilerlemesi halinde görme alanı defektleri, özellikle de bitemporal hemianopsi ile karakterizedir. Adenom yukarı doğru büyür ise kafa içi basınç artışı ve baş ağrısı, bulantı-kusma ile karakterize bulgular verir. Apopleksi geliştiğinde ani aşırı ağrı oluştuğu ve ani ölüm nedeni olabileceği unutulmamalıdır.

Nadiren III; IV ve VI. Kafa çiftlerine bası izlenebilir.

d-   Nadiren nörohipofizi baskılayarak diabedes insipitus nedeni olurlar.

 

Hipofiz adenomlarının oluşumu

Hiperpituitarisminen sık nedeni fonksiyonel hipofiz ade­nomudur.

Hipotiz adenomları, plurihormonal olduklarında dahi sıklıkla monoklonallezyonlardır.

Hipofiz adenomlarının etyolojisinde en iyi tanımlanan patoloji G-proteini mutasyonlarıdır. G-proteini sinyal iletiminde kritik roloynar; sinyalin hücre yüzey reseptör­lerinden (GHRH gibi) intrasellüler effektör (adenil siklaz gibi) ile sekonder messangerlar (cAMP gibi) arasındaki bağlantıyı kurar.

G-proteini olarak bilinen heterotrimerik proteinler, spesi­fik a-subünit içerirler bu ünite guanine nükleotidine bağlanabilir ve hücre yüzey reseptörleri ile hücre etkinliğini dengeler. a-subünit; B – ve Y – subünitlerine kovalan olarak bağlanır.

Gs, G-proteininin sitimülan etkili bölgesidir ve a-subüniti içerir. a-subünit 20q13’de lokalize GNAS1 geni tarafın­dan kodlanır. Adenom gelişimine yol açan G proteini mu­tasyonları sıklıkla a subünittedir. Bu olgularda mutasyon­lu Gs a, hücre içinde yıkılamadığı için (a -subünit+GTP-P­P-P’nin a-subünit+GTP-P-P’ye dönememesi) sürekli olarak adenil siklaz ve cAMP üzerinden bu hücreyi uyarmaya ve proliferasyonuna neden olacaktır. Bu gendeki mutasyon growth hormon üreten adenomların %40’ında saptan­mıştır.

Mutant form GNAS1, aynı zamanda gsp onkojeni olarak bilinir. Aynı mutasyon ACTH üreten adenomların küçük bir kısmında da gösterilmiştir.

MEN-1 (11q13) gen mutasyonu hipofiz adenomlarına (en sık prolaktinoma) da neden olmaktadır ancak bu gen sporadik hipofiz adenomlarında çok nadir olarak etkilen­miştir. Agresif seyreden hipofiz adenomlarında ise sıklıkla RAS onkojen mutasyonu ve c-myc aşırı ekspresyonu sap­tanmıştır.

 

Prolaktin Üreten Adenomlar

En sık görülen hiperfonksiyone hipofiz adenomudur (klinikte tanımlanan tüm adenomların %30’u). Sıklıkla genç kadınlarda (20-40 yaş arası) saptanır (K/E = 20/1). Tümör hücreleri zayıf asidofilik-kromofobdur.

Stromada amiloid depolanması saptanabilir; klinik anlamı yoktur. Prolaktinomalar ayrıca yoğun distrofik kalsifikas­yona gidebilir (pituitary stone) ki bu durumda adenom­da psammom cisimleri saptanır. Sıklıkla adenomun çapı ile kandaki prolaktin seviyesi orantılıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir