Skip to main content

PATOLOJİ

 

Otozomal dominant hastalıkların özellikleri

●    Heterozigot olarak hastalığı taşıyan kişilerin ebeveyn­lerinden en az birinde hastalık saptanır.

●    Hem erkek hem kız çocuklarında görülebilir ve onlar da hastalığı sonraki nesillere geçirebilirler. Hasta kişi sağlam kişi ile evlendiğinde her çocukta %50 hastalığın gelişme riski vardır.

●    Eğer mutasyon ovum veya sperm aşamasında oluşursa ebeveynler hastalığı taşımaz ve hastalık kardeşlerde görülmez. (akandroplazi olgularının %80’i bu şekildedir)

●    Klinik bulguların şiddeti, penetrans ve ekspresivite dere­cesi ile değişir.

●    Genellikle otozomal dominant hastalıklarda ilk bulgu­nun saptanması ileri yaşlardadır. Örneğin: Huntigton hastalığında ilk bulgu 30 yaş üstünde saptanır.

Otozomal dominant hastalıklarda iki ana (non-enzim) protein grubu etkilenir:

a)   Kompleks metabolik mekanizmaları düzenlen­mesinde görev alan proteinler: Önemli yapısal prote­inler: Kollajen veya spektrin gibi.

b)   Membran reseptörü yapısında görevalan veya membran transport proteinleri (LDL reseptörü gibi)

Enzim aktivitesinin % 50 kadarının eksikliği kompanse edilebileceğinden enzim yetersizliği hastalıkları genellikle otozomal dominant geçiş göstermez.

 

Önemli otozomal dominant hastalıklar
Etkilenen sistem Hastalık
Sinir sistemi Huntington hastalığıNörofibromatozisMiyotonik distrofiTubero skleroz
Üriner sistem Polikistik böbrek (adult)
Sindirim sistemi Familiyal polipozis koli
Hemapoetik Herediter sferositozVon Willebrand hastalığı
İskelet sistemi Marfan sendromuEhler Danlos sendromuOsteogenesis imperfektaAkandroplazi
Metabolik Familiyal hiperkolesterolemiAkut intermittent porfiria

 

 

 

Otozomal resesif hastalıkların özellikleri

En sık görülen Mendelian bozukluklardır. Hastalık ancak her iki allel mutant ise oluşur.

●    Hastalık ebeveynleri her zaman etkilemese de kardeşlerde hastalık görülebilir.

●    Kardeşlerde hastalık görülme oranı 1/4 tür.

●    Daha çok akraba evliliklerinden sonra ortaya çıkar.

●    O.D. hastalıklara göre defektler daha uniformdur.

●    Sıklıkla O.R. hastalıklarda tam penetrans saptanır.

●    Sıklıkla otozomal resesif hastalıklarda ilk klinik bulgu doğumla beraber başlar (erkendir).

●    Somatik mutasyonlar, resesif gen bozukluğu formunda oluşursa hastalığın ortaya çıkması zaman alır.

Otozomal resesif hastalıklarda olguların çoğunda enzim yapısındaki proteinler etkilenmiştir.

Heterozigotlarda normal ve defektif enzim eşit miktar­da sentezlenir; normal genler tarafından üretilen enzim­ler gerekli fonksiyonu yerine getirebilir. Homozigot bi­reylerde ise enzim eksikliği daima oluşur. Hemen tüm doğuştan metabolizma bozuklukları otozomal resesif hastalıkların sonucudur. Türkiye’de en sık izlenen otozomal resesif hastalık tala­semi; en sık izlenen otozomal resesif metabolik hasta­lık fenilketonüridir.

 

Önemli otozomal resesif hastalıklar
Etkilenen sistem Hastalık
Metabolik Kistik FibrozisFenilketonüriGalaktozemiMukopolisakkaridozlarGlikojen depo hastalıklarıHomosisteinüriLizozomal depo hastalıklarıa-1 antitripsin defisitiWilson hastalığıHemokromatoz
Hemapoetik Orak hücreli anemiTalasemiler
Endokrin Konjenital adrenal hiperplazi
Iskelet sistemi Bazı Ehler Danlos sendromu tipleriAlkaptonüri
Sinir sistemi Nörojenik musküler atrofilerFriederich ataksisiSpinal müsküler atrofi

 

X Kromozomuna bağlı hastalıkların özellikleri

Cinsiyete bağlı genetik hastalıkların hepsi X kromoza­muna bağlıdır ve hemen tüm X’e bağlı bozukluklar ise resesif karakterdedir.

X’e bağlı dominant hastalık “D vitaminine dirençli ra­şitizm” dir ve nadir bir hastalıktır. Bu tablo heterozigot kadınlar ve hemizigot erkeklerde hastalığı oluşturur. Alport sendromunun da X dominant olduğu hatırlanma­lı. Y kromozomu X’e homolog olmadığından erkekler X’e bağlı mutasyonlarda hemizigottur. Bu nedenle X’e bağlı hastalık hemen daima erkeklerde görülür. Erkek hastalı­ğı oğullarına geçiremez ama bütün kız çocukları taşıyıcı­dır.

Heterozigot kadınlarda normal allel bazen inaktive ola­bilir; bu durumda kadınlarda X’e bağlı bir hastalık orta­ya çıkabilir. Sıklıkla bu kadının bütün hücrelerinde değil sadece bazı hücrelerinde gerçekleşecektir; bu tablo ka­dında hastalığın parsiyelolarak eksprese edildiği anlamı­na gelir. Heterozigot anneden, oğul ve kızlarının yarısına hastalı­ğı taşıyan X kromozomu geçer. Hasta babadan ise has­talığı taşıyan X kromozomu bütün kızlarına geçer; an­cak erkek çocuklarına geçmez.

Önemli X’e bağlı resesif hastalıklar
Etkilenen sistem Hastalık
Kas-iskelet Duchhne musküler distrofisi
Hemapoetik Hemofili A ve BKronik granülomatöz hastalıkGlukoz-6-fosfat dehidrogenaz yetersizliği
İmmün Agamoglobülinemi (Bruton)Wiskott-Aldrich sendromu
Metabolik Diabetes insipitusLesch-Nyhan sendromu
Sinir sistemi Frajile X sendromu
 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir