Skip to main content

PATOLOJİ

Sonuçta p16 ve pRb’nın yapımı bozulur ise E2F protein­leri kontrolden çıkar ve hücre sürekli proliferasyona gider.

 

Habaset gelişiminde rol alan ve apoptozisi düzen­leyen genler

bcl-2 programlanmış hücre ölümü, yani apopitozisin önlenmesinde prototipik bir gendir. bel-2 nin neden olduğu habasete tipik örnek B hücreli foliküler lenfo­malardır. Burada bel-2, t (14:18) ile 19 ağır zincir lo ku­suna taşınır ve B lenfositlerinin sitoplazmasında aşırı bel­2 yapımı izlenir. Bu üretim p53’ün apopitotik etkisini bloke ederek hücrenin apopitozunu önler. Sonuçta hücre genetik hasarıyla yaşamaya ve bölünmeye başlar ki buda malignite gelişimi için zemin oluşturur.

p53 apopitozun başlaması ve gerçekleşmesinde en önemli gendir. insan neoplazmalarında en sık izlenen kromozomal bozukluktur. Ancak Li-fraumeninin aksine p53’de bozulma doğum anında ve bütün vücut hücrelerinde değil, kişide oluşmuş bir tümörün hücrelerinde var olan mutasyonlara ek olarak gelişen bir mutasyon olarak saptanır. P53 mutasyonu gelişimi tümörün agresif seyrine neden olması beklenir.

 

Telomeraz ve kanser

Her insan kromozomu uç kısımlarında bulunan telomer ile sonlanır. Ya da kromozomların uç kısımlarında hücrenin tipine göre değişen özelliklerde telomer bulunur. Telomerin net bilinen iki işlevi vardır;

a- Kromozom uelarının yapışmasına engelolmak

b- Mitoza giden bir hücrede kromozomun tamamı kopye­lenecek ise başlangıç noktası olarak kullanılmak. Mitoz başladığında bir telomer kromozomdan ayrılır ve kopy­alanan kromozom bunun uzatılması ile oluşturulur.

Kromozomun kopyalanabilmesi için telomer bir başlangıç noktasıdır ve zorunludur. Her hücre bölünmesinde bir telomer kullanılmak zorundadır ve bu kromozomu kısaltır. Bu gün için insan hücrelerinde telomer sayısının şu şekilde olduğu kabül edilmektedir;

Stabil hücre ® Doğumda 52 adet telomere sahiptir; bu hücreler kişinin yaşadığı sürede sadece 52 kez bölünebilir

Labil hücre (kök hücreler) ® Telomeraz adlı enzim; bit­tikce telomer ekleyebilir; sınırsız bölünme yetenekleri vardır

Kalıcı hücreler ® Telomer içermezler; bölünemeyen hücrelerdir.

Özellikle stabil hücrelerdeki sınırlı mitoz sayısı nedeni ile telomer yaşlanmada rol alan en önemli faktörlerden biridir.

“Stem cell” gibi sürekli bölünen hücrelerde ise telomer­az adı verilen enzimler bulunur ki bu telomer sayısınısürekli yeniler. Telomer kısalması temelde bir tümör süpresör mekanizmadır ve telomerazın habis hücrelerde bulunması hücrenin sonsuz bölünebilmesini ve ölümsüz oluşunu sağlar. insan tümörlerinin %90’dan fazlasında telomeraz aktivitesinin bulunduğu gösterilmiştir; ki bu da hiç şaşırtıcı değildir. Tümör hücreleri bu yolla yaşlanma­manın yolunu bulan hücrelerdir.

 

Tümör anjiogenezisi

Yeni damar gelişimi, tümöre oksijen ve besin maddeleri­ni sağlar, ayrıca damarlar metastaz için de gereklidir. Dolayısıyla anjiogenezis, habis hücrelerin proliferasyonu ve buna eşlik eden oksijen ve enerji açığının kapanması için gerekli biyolojik korelasyonu sağlar. En iyi bilinen tümör kaynaklı anjiogenik faktörler VEGF ve b-FGF (fibroblast growth faktör) dür; bu iki faktörün normal insan hücrelerinde anjiogenezis için kullanılan faktörlerle aynı olduğu unutulmamalı.

Tümöral hücreler aşırı proliferasyon esnasında hipoksiye girdiklerinde “hipoksi ile uyarılan transkripsiyon faktörü­1” (HIF-1” salgılarlar. HIF-1 hücre içinde VEGF’ün tran­skripsiyonunu kontrol eder. VEGF ayrıca RAS’ln kontrolüaltındadır, RAS aktivasyonunun da beraberinde bulun­ması VEGF üretimini de uyarıro

 

Çok adımiı karsinogenez

Bilinmesi gereken habis bir tümörün oluşabilmesinin zor ve uzun bir süreç olduğudur. Sigara kullananlarda habaset çok kolay gelişse idi, sigaranın etkilediği mil­yarlarca hücreden aynı anda onlarca tümör birden çıkabilirdi. Habaset gelişiminde birbiri üzerine eklenen uygun mutasyonlar ve dokunun immünitesinden kaçış gibi pek çok faktörün bir biri ardına eklenmesi gereklidir. Biz bu sürece çok adımiı karsinogenezis diyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir