Skip to main content

PATOLOJİ

Çevresel faktörler ve coğrafik dağılım: Özel coğrafik dağılım gösteren tümörler şöyle sıralanabilir:

 

Coğrafik dağılım gösteren tümörler Sindirim sistemi
ÖsefagusMideKaraciğerKolonDeriMelanomSkuamöz hücreliMemeDuktal/lobülerGenitalProstatPenisLenfoidBurkitt lenfoma İran, Çin, AfrikaJapon, Şili, İrlandaSahraaltı Afrika, Güneydoğu AsyaABD, batı AvrupaAvusturalya, güney ABDAvustralya, güney ABDABD, Batı AvrupaABD, Batı AvrupaGüney AmerikaSahra altı Afrika

Son 50 yılda insidensi artan habasetler; akciğer kanseri (sigara), prostat kanseri (yaşam süresinin artışı ve sap­tanma oranında artış), kaposi sarkomu (AIDS).

0-5 yaş arası görülmesi beklenen habis tümörler: Akut lenfoblastik lösemi (ALL), Wilms tümörü, reti­noblastom, nöroblastom, testisin yolk sac tümörü, rab­domyosarkom.

6-15 yaş arası: Osteosarkom, Ewing sarkomu, PNET, medülloblastom

25-40 yaş arası: Testis tümörleri (Seminom, teratokarsi­nom)

Bifazik yaş dağılımı gösteren tümörler: Hodgkin hastalığı ve nazofarenks tümörleri (birinci pikieri 10-20, ikinci pikieri 60 yaş üstünde izlenir).

Ağırlıkla erkeklerde izlenen tümörler: Sindirim sistemi tümörleri (orofarinks, özofagus, mide), karaciğer, mesane, akciğer.

Ağırlıkla kadınlarda izlenen tümörler: Tiraid, endokrin, safra kesesi, meningiom.

 

Preneoplastik Hastalıklara örnekler

●    Karaciğer sirozu (HBV, HCV, hemakromaztoz)  Þ Hepatoselüler karsinom

  • Solar keraztoz (Aktinik keratoz) Þ Skuamöz hücreli karsinom
  • Kronik atrofik gastrit (H. Pylori ya da pernisiyöz anemi nedneli) Þ Mide karsinomu
  • Ülseratif kolit, Crohn hastalığı Þ Kolon adenokarsinomu
  • Kemiğin Paget hastalığı, osteomyeliti, avasküler nekrozu Þ Osteosarkom
  • Oral ve genital mukozada lökoplaki Þ Yassı epitelyum hücreli karsinom
  • Hashimoto, Graves hastalığı Þ Papiller tiroid karsinomu.
  • Yanık, skar gelişimi Þ Marjolin ülseri (yassı epitelyum hücreli karsinom)
  • Villöz adenomlar gibi bazı selim tümörler de karsinom gelişimi için predispozisyondur.
  • Gonadal disgenezi Þ Germ hücreli tümörler
  • Sürekli rejeneratif hücre proliferasyonu; osteomyelit fistüllerinin ağzından skuamöz hücreli karsinom çıkması, sirozda rejeneratif hepatositlerde hepatose-lüler karsinom çıkması gibi.

●    Hiperplastik ve displastik proliferasyonlar; atipik endometriyal hiperplazi zemininden endometriyal ade­nokarsinom çıkması, displastik bronş mukozasından skuamöz hücreli karsinom çıkması gibi.

Günümüzde bazı habasetlerin genetik temelli geçişlerinin olduğu gösterilmiştir. Bu habasetler incelen­diğinde geçişin otozomal dominant; resesif ya da X’e bağlı olabildiği; ve otozomal dominat geçen malignite tablolarında; tümör süpressör gen defeklerinin; oto­zama i resesif tümör tablolarında ise DNA’nın onarımında bozukluk ya da kromozomda instabilite bulunduğu sap­tanmıştır. X’e bağlı geçişte ise temel patoloji immün yetersizlik tabloları ve bu zeminde habaset gelişmesidir.

Bilinen genetik temelli kanser tablolarına örnekler; Tablo da görülmektedir.

 

Genetik temelli kanser sendromlarında izlenen 6 karakteristik bulgu:

●    Tümör (o tümör için beklenen ortalama yaşa oranla) daha er­ken yaşta saptanır.

●    Otozomal dominanttır (DNA onarım bozuklukları hariç; bun­lar otolOmal resesiftirler; (BRCA 1 ve 2 hariç).

●    Pozitif aile hikayesi bulunur.

●    Genellikle organları bilateral tutar.

●    Tutulan organda mültipl primer odak saptanır.

●    Aynı embriyolojik kökenden gelen diğer dokularda da multipl tümörlerin gelişimi beklenir.

 

Kanserin moleküler temeli

Normal bir hücre DNA hasarına neden olan bir ajanla karşılaşırsa (kimyasal maddeler, radyasyon, virüsler gibi), gerçekleşen DNA hasarı eğer hücrenin DNA onarım enz­imleri ile onarılamaz ve hücre büyümesi apopitozisi kon­trol eden genlerde mutasyona neden olur ise habaset için ilk adım atılmış olur; ve etkilenen hücre kontrolsüz bölünmeye başlar.

Üç gen grubunda oluşan genetik hasar, karsinam gelişiminin ilk aşamasıdır. Bunlar büyümeyi uyaran enka­genlerin aktivasyonu, kanser süpresör genlerin inak­tivasyonu ve apopitozisi düzenleyen genlerdeki değişimdir. Bunlara ek olarak DNA onarım genlerindeki bozukluk major roloynayan patolojilerden biridir; çünki yukarıda belirtilen üç bozukluğu tek başına gerçekleştire­bilir.

Genetik geçişli habaset tabloları
Hastalık Geçiş Özellik
Retinoblastom OD Bu olgularda retinoblaston gelişmesi normal retinoblastom olgularına göre daha erken yaşta (4 yaş yerine 2 yaşında), her iki gözde ve multifokal olarak gelişir. Hastalar 10 yaşın üstünde yaşarlarsa sıklıkla osteosarkom tabloya eşlik eder.
Familial adenomatöz polipoziskoli OD  Normalde 50-60 yaş üstünde kalın barsakta bir adet görülen kolon karsinomları bu hastalarda 30’lu yaşlarda ve multipl olarak saptanır. Ekstraintestinal tümör saptanmaz. (Gardner sendromu hatırlanmalıdır; kolonda multipl adenomatöz polipler, desmoid tümör, mandibula ve kafatası kemiklerinde multipl osteomlar, sabeseöz kistler)
MEN 1 (Werner)  OD  Paratiroid hiperplazi, hipofiz adenomu (prolaktioma en sık), ve pankreasta adacık hücreli tümör (gastrinoma en sık)
MEN 2 (Sipple) OD Medüller tiroid karsinomu, feokromasitoma, feokromasitoma, paratiroid hiperplazi,
MEN 3 (veya 2B) OD Medüller tiroid karsinomu, feokromasitoma, feokromasitoma, paratiroid hiperplazi, mukozal nöromlar ve marfanoid görünüm
Nörofibromatozis tip 1 OD Beyin ve optik sinirde gliomlar, multiple nörofibromlar meningiom, feokromastiom
Wilms tümörü OD Böbrekte Wilms tümörü ve diğer konjenital anomaliler.
Li Fraumeni send. OD 50 yaş altında 3 major tümör; en sık saptanan habasetler; yumuşak doku sarkomları, kolon karsinomu, osteosarkom, meme karsinomu, lösemi, beyin tümörleri, adrenal korteks karsinomu.
Herediter non-poliposis kolon kanser sendromu (Lync sendromu) OD  Tipik olarak 50 yaş altında; çekum-çıkan kolonda (sağ taraf kolonda), polip zemini ile ilişkisiz gelişen kolon karsinomlarını tanımlar (tüm kolon tümörlerinin %15’ini oluştururlar)En sık MSH2 (2p16) ve MLH1 (3p21) hasarı, DNA replikasyonunda mismatch hataları ve mikrosatellit instabilitesi sonucu gelişir. Lync sendromu 1; tümör sadece kalın barsaktaLync sendromu 2; kolon tümörüne ek olarak ekstraintesteinal tümör gelişimimi vardır (ensık endometriyum, ardından over ve meme tümörleri; hasta erkekse en sık böbrek kaliksinin değişici epitel hücreli karsinomlar saptanır)
Kseroderma pigmentozum  OR  Bazal hücreli ca, skuamöz hücreli ca ve melanom (en sık skuamöz karsinom gelişir)Kseroderma pigmentozum olgularında iç organ tümörlerinin gelişme olasılığı toplum ile aynı düzeydedir. UV radyasyon etkisi ile gelişen pirimidin dimerlerinin düzeltilmemesi en önemli habaset nedenidir. Pirimidin dimerleri uvrABC enzimi tarafından tanınır ve onarımı başlar; ardından DNA polimeraz ve DNA ligaz onarımı tamamlar, (nükleotit eksizyon onarım; NER yolu).
Bloom’s sendromu  OR Akut lösemi (defektif DNA ligaz sonucu farkılı kanserler), yüzde telanjiektaziler, büyüme geriliği ve bağışlık yetersizliği saptanır. Hastalar DNA’ya hasar veren ajanlara karşı çok hassasdır.
Fanconi anemisi  OR Akut lösemi (özellikle AML yüksek oranda gelişir) sıklıkla AML, aplastik anemi, skuamöz hücreli karsinom, hepatosellüler karsinom Hastalare özellikle DNA’ya çapraz bağlanan ajanlara karşı çok hassasdır.
Ataksi-telenjiyektazi  OR Akut lösemi, sıklıkla AML lenfoma, kadında meme karsinomu (iyonize radyasyona özellikle duyarlı hastalardır ve radyografi özellikle mamografi çekilmesi kontrendikedir), immün yetersizlik. ATM gen mutasyonu sonucu gelişir. ATM’nin kodladığı protein DNA’da çift iplik kırıklarına karşı duyarlıdır (radyasyon ve serbest oksijen hasarı sonucu gelişen).Normal hücrede Hasar sonrası hücrede ATM hızla artar ve p53’ü uyarır buda ardından hasarlı hücrenin apopitoz ile ölümünü uyarır. ATM’de bozulma radoyasyon hasarı alan hücrede apopitozu ve DNA onarımını bozar ve habaset için zemin hazırlar.
Dip not: Otozmal resesif geçen habaset tabloları; DNA’nın onarımında bozukluk, kromozomda instabilite içerir.
 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir