Skip to main content

NÜKLEOTİD METABOLİZMASI

 

                  Protein Biosentezi

Translasyon yani nükleik asit içindeki bilginin spesifik bir a.a. dizisi oluşturmak üzere eksprese olması için genetik kod gerekir. Genetik kod, nükleotid bazlarıyla, a.a. dizisi arasındaki eşleşmeyi sağlar. Kodun herbiri 3 nükleotid bazından oluşur ki buna kodon denir.

Kodonlar sıklıkla mRNA dilindedir (A,G,C,U). 5’® 3′ yazılırlar.

             Nükleotid Dizisinin Değişmesi:

mRNA zinciri üzerinde tek bir nükleotid bazının değiştirilmesine nokta mutasyonu denir. Buna yol açan baz substitüsyonu (bir baz yerine başka baz girmesi, iki şekilde olur; transizyon bir pürin yerine başka pürin veya primidin yerine başka primidin girmesi, transversiyon karşı cinsten bazların değişmesi, pürin yerine primidin girmesi), baz insersiyonu (bir bazın fazladan dışarıdan eklenmesi) veya baz delesyonu (bir bazın kopup ayrılması) olabilir. Bunların sonucunda meydana gelenler:

– Sessiz mutasyon: değişen bazı içeren kodon aynı a.a.i kodlayabilir. ör: serinin kodonu UCA, UCU olsa bile yine serini kodlar.

– Missens mutasyon: Bazı değişen kodon, farklı bir a.a.i kodlayabilir. ör: UCA, CCA olunca prolini kodlar.

– Nonsens mutasyon: Bazı değişen kodon bir sonlanma kodonu haline gelebilir.

– Baz insersiyonu ve delesyonu çerçeve kaymasına neden olur. Baz insersiyonu ve delesyonu çerçeve kaymasına neden olur. Kod, sabit bir başlama noktasından başlayarak sürekli baz dizisi şeklinde 3er 3er okunur. Bir mesaj dizisinde 1-2 nükleotid delesyona uğrar veya eklenirse, okuma çerçevesi değişir ve çerçeve kayması mutasyonu meydana gelir.

                 Translasyon için Gerekli Bileşenler:

a) Amino asitler: En son oluşan proteinde bulunacak olan tüm a.a.lerin sentez sırasında bulunması gerekir.

b) tRNA: Her a.a. için en az 1 spesifik tip tRNA gerekir. Her tRNA’nın 3′ ucunda spesifik bir a.a. için bağlanma noktası vardır. Bağlanınca aktive olur.

Her tRNA’da 3 bazlı bir nükleotid dizisi olan antikodon bulunur ve mRNA üzerinde spesifik bir kodonu tanır. Bu kodon uzayan peptid zincirine tRNA ile taşınan spesifik a.a.lerin yerleşmesini sağlar. tRNA’lar hem spesifik a.a.leri taşıyıp hem de o a.a.in kodonunu tanıdıkları için bunlara adaptör moleküller de denir.

c) mRNA: Peptid zincirinin sentezi için kalıp olarak kullanılan spesifik mRNA’nın bulunması gerekir.

d) Aminoaçil-tRNA sentetazlar: A.a.lerin aktive edilerek karşılık gelen tRNA’larına bağlanmasını sağlar. tRNA’nın 3′ ucuna bir a.a. bağlanırken 2 ATP harcanır.

e) Ribozomlar: (protein+tRNA kompleksi) Prokaryotik ribozomda 3 rRNA, ökaryotikte 4 rRNA bulunur. Ökaryotiklerdeki ribozomal proteinler daha fazladır. Ribozomun tRNA için 2 bağlama bölgesi vardır, A ve P. Translasyon sırasında A bölgesi kendi kodonu ile belirlenen aminoaçil-tRNA’yı bağlar. P ise peptidil-tRNA’yı ki bu, önceden sentezlenmiş a.a. zincirini taşır.

Prokaryotlardaki 50S büyük (34 protein, 23S ve 5S RNA) ve 30S küçük (21 protein ve 16S RNA) alt ünitelerden oluţur. Ökaryotlardaki 60S büyük (45 protein, 28S, 5.8S ve 5S RNA) ile 40S küçük (30 protein, 18S RNA) alt ünitelerden ibarettir.

f) Protein faktörler: Başlama, uzama ve sonlanma faktörleri gerekir.

g) Enerji: Peptid zincirine bir a.a. eklenmesi için 4 yüksek enerjili P bağı gerekir. 2 ATP aminoaçil-tRNA sentetaz reaksiyonu için, 1 GTP aminoaçil-tRNA’nın A’ya bağlanması, 1 GTP de translokasyon için kullanılır.

                            Protein Sentezi:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir