Skip to main content

NÜKLEOTİD METABOLİZMASI

– Nükleozid monofosfatların, di ve trifosfatlara çevrilmesi: Nükleozid difosfatlar (NDP) karşılık gelen NMP’lardan, spesifik NMP kinazların kataliziyle sentezlenir. ATP, nakledilen fosfatın kaynağıdır çünkü diğer NTP’lerden daha çok bulunur.

                Pürinler için Kurtarma Yolu: (Salvage pathway) Normal hücresel nükleik a.lerin döngüsünden veya dietten yıkılmadan gelen pürinler, tekrar nükleozid triP’lara çevrilerek vücutta kullanılır. Buna pürinlerin kurtarma yolu denir. De novo sentez oldukça masraflıdır, yüksek enerjili fosfat harcanır. Ayrıca eritrositlerde amidotransferaz olmadığından, de novo olamaz. Bu yolda iki enzim görev alır, adenin fosforibozil transferaz (APRT) ve hipoksantin-guanin fosforibozil transferaz (HGPRT). Her ikisi de PRPP’yi riboz-5-P kaynağı olarak kullanır.

HGPRT defekti Lesch-Nyhan sendromuna yol açar. X’e bağlı resesif geçer. Hipoksantin veya guaninin kurtarılması ve yeniden kullanılması mümkün olmaz. Bunun sonucunda aşırı ürik a. üretimi, hiperürisemi olur, hipoksantin atılımı artar, ürik a. taşları oluşur. Tipik nörolojik belirtiler olur, kendi kendine zarar verme, istemsiz hareketler, koreatetoz, spastisite ve zeka geriliği olur. Enzim defekti sonucunda PRPP düzeyleri yükselir, IMP ve GMP azalır ve de novo pürin sentezi hızlanır. Allopürinol tedavisi yapılır, ürik a. oluşumu önlenir ama pürin üretimi azaltılamaz.

              Pürin Nükleotidlerinin Yıkılımı:İnsanda pürin katabolizmasının son ürünü ürik a.tir. Primatlar dışındaki memeliler ürik a.i allantoine okside ederler. Bu da bazı hayvanlarda üre ve hatta amonyağa kadar yıkılabilir. Ekzo ve endonükleazlar nükleik a.leri nükleotidlere parçalar.

– Ürik a. oluşumu:       1) AMP’den bir amino grubu ayrılarak IMP oluşur (AMP deaminaz) veya adenozinden bir amino grubu ayrılarak inozin (hipoksantin+riboz) (adenozin deaminaz) meydana gelir.

2) IMP ve GMP, 5′-nükleotidaz ile inozin ve guanozine çevrilir.

3) İnozin ve guanozin pürin nükleozid fosforilaz ile karşılık gelen pürin bazlarına (hipoksantin ve guanin) çevrilir.

4) Guanin deamine olarak (guanaz) ksantin oluţur.

5) Hipoksantin, ksantin oksidaz (FAD kullanır, antioksidan enzimlere zıt çalışır çünkü reaksiyon sonunda H2O2 açığa çıkar) ile ksantine okside olur. Ksantin de yine k.oksidaz ile ürik a.e çevrilir ve idrarla atılır.

 

               Diyetle Alınan Nükleik Asitlerin İ.Barsakta Yıkılımı: Pankreatik sıvıda bulunan ribo ve deoksiribonükleazlar, RNA ve DNA’yı oligonükleotidlere parçalarlar. Sonra, pankreatik fosfodiesterazlar, oligonükleotidleri mononükleotidlere hidroliz eder. Bir nükleotidaz ailesi mononükleotidlerden fosfatları ayırarak nükleozidleri açığa çıkarır. Nükleozidler barsak hücrelerince emilir veya emilmeden önce nükleozidazlar ile şeker grubu ayrılabilir. Serbest bazlar açığa çıkar. Diyetle gelen bazlar, doku nükleik a.lerinin sentezinde pek kullanılmazlar. Pürinler genellikle ürik a.e çevrilerek (barsakta) idrarla atılır. Geri kalanı da barsak florası ile metabolize edilir.

 

               Pürin Nükleotid Yıkımı ile İlgili Genetik Defektler:

I-1) Primer hiperürisemi : Esensiyal hiperürisemi de denir. Genetik geçişlidir, sıklıkla 30 yaş üzeri erkeklerde olur. De novo nükleotidlerin aşırı üretimi sonucunda aşırı ürik a. birikmesine bağlıdır. Serum ürik a. düzeyleri 6.8 mg/dL.yi aşar ve eklemlerde Naürat kristalleri halinde birikir. Böbrekte de birikerek renal fonksiyon bozukluğuna yol açar.

PRPP sentetazın hiperaktivitesi : Enzimin aktivitesi artmıştır, pürin nükleozid diP’larla negatif feed back’e duyarsızdır.

Glikojen depo hastalığı Tip I (Von Gierke) : Glukoz 6-fosfatazın genetik defektidir. Yüksek glu 6-P düzeyleri HMŞ’yi hızlandırır ve hücre içi riboz-P düzeyleri artar. Bunun sonucunda hücre içi PRPP artar ve pürin sentezi hızlanır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir