Skip to main content

METABOLİK HASTALIKLAR

Geç başlangıçlı veya juvenil Tay-Sachs hastalığı (GM2 gangliosidoz III): Başlangıç 2 yaş kadar erken olabileceği gibi 2-3. dekatta (erişkin tipi) olabilir. Ataksi, koreatetoz ve dizartri major bulgulardır. ölmeden önce körlük ve spastisite gelişebilir. Juvenil TS’de makülada kiraz kırmızısı renk yoktur. CT ve MRI gri cevherde dejenerasyon ile beyin atrofisini ve ventrikül genişlemesini gösterir.

                   Tanı: Makülada kiraz lekesi , ağır retardasyon olan ve visseral depolanma olmayan çocukta TS düşünülmelidir. Çeşitli sfingolipidozlarda makülada kiraz lekesi vardır, ancak sadece TS’de HSM yoktur.

Makülada kiraz kırmızısı leke olan lipidozlar

Hastalık Enzim defekti Visseral tutulum
Tay-Sachs b-heksozamidaz A Organomegali yok
Sandhoff b-heksozamidaz A ve B Hepatosplenomegali
Niemann-Pick Sifingomiyelinaz Hepatosplenomegali
GM1 gangliosidoz b-galaktosidaz Hepatosplenomegali
Mukolipidozis 1 Sialidaz (Nöraminidaz) Hepatosplenomegali

 

Progresif ataksi ve dizartri jüvenil TS’yi düşündürür. Enzim düzeyi çalışılarak tanı doğrulanır. Otozomal resesiftir. Askhenaziler’de sıklığı 1/35-40.000’dir.

SANDHOFF HASTALIĞI (GM2 GANGLİOSİDOZ II)

b-heksozamidaz A ve B eksikliğinin neden olduğu OR bir hastalıktır.

                       Klinik bulgular: Değişkenlik göstermekle birlikte TS’nin infantil formuna benzer. SH’de  GM2 gangliozidin (N-Asetil glukozamin içeren oligosakkarid) periferal depolanmasını gösteren HSM vardır. Kİ yaymalarında köpük hücreleri bulunur. Makülada kiraz lekesi vardır.

                    Jüvenil formu 1. dekatın ikinci yarısında ataksi, dizartri ve mental bozulma ile ortaya çıkar. Bu formda HSM ve maküler kiraz lekesi yoktur.

NİEMANN-PİCK HASTALIĞI

Lizozomlar içinde sfingomiyelin ve kolesterol depolanması vardır. Askhenazi yahudilerinde sıktır.

               Etiyoloji: Kemik iliği, karaciğer, dalak ve beyinde lipid birikimi olur. Eksik enzim sfingomyelinazdır. Sfingomyelinden fosfokolinin ayrılamaması sfingomyelinin depo-lanmasına yol açar. Kolesterol depolanmasının mekanizması iyi anlaşılamamıştır.

             Klinik bulgular: 3-4 aylık iken gelişme geriliği ve beslenme güçlüğü ile başlar. Fizik muayene HSM ile karakterizedir. Kemik iliği sfingomiyelin ve kolesterol içeren tipik köpük hücrelerini gösterir. Hastalık ilerledikçe  NP’li çocuklar daha malnütre ve şiş karınlı görünürler. MR belirginleşir, nörolojik bozulma başlar. Kas kuvveti azalır, hipotoni gelişir. İşitme ve görme bozulur. Körlük ileri evrelerde ortaya çıkar. Hipoakuzi vardır. %50 vakada makülada kiraz lekesi görülür. Ölüm 4 yaştan önce olur.

CT ve MR gri cevherde dejenarasyon, demyelinizasyon ve serebellar atrofiyi gösterir.

             Geç başlangıçlı NP: Distinik hareketler, atetoz ve konvülziyonlar ile birliktedir. HSM ve sfingomiyelinaz eksikliği tanısaldır.

 

GAUCHER HASTALIĞI

                          RES’de glukozilseramid (glukoserebrozit) depolanır. Eksik enzimb-glukosidaz’dır Klinik bulgular: GH’nın kronik formu splenomegaliye yol açan RES tutulumu ile karakterizedir. GH’nın ilk bulgusu SM’dir, fakat kemik iliği yetmezlik bulguları ve hipersplenizm (anemi, lökopeni ve trombositopeni) doğum ile 80 yaş arasında herhengi bir dönemde ortaya çıkabilir. Dalak karnın büyük kısmını doldurabilir. Nadiren trombositopeniye bağlı kanama olabilir. HM orta derecededir. Kİ ve dalak asipirasyon yayamalarında glukoserebrozit ile dolu karakteristik Gaucher hücreleri görülür. Röntgende, özellikle femur distalinde Erlenmeyer şekli görülür.

                Tanı: Açıklanamayan splenemegali ve hafif anemi birlikteliğinde GH  düşünülmelidir. Kİ’de Gaucher hücrelerinin görülmesi bu düşümceti kuvvetlendirir, enzim eksikliğinin gösterilmesi ile tanı doğrulanır.

                  Tedavi: Splenekteomi hipersplenizm bulgularını düzeltir ve hastayı yıllarca remisyona sokar. Tekrarlayan glukoserebebrosidaz (b-glukosidaz) enjeksiyonları ve Kİ transplantasyonu günümüzde kulanılmaya başlanan diğer tedavi yöntemleridir.

                    İnfantil GH: Bu form SSS’ni tutar. Hastalık SM, strabismus, trismus ve başın dorsifleksiyonu ile ortata çıkabilir. Konvülziyon sıktır ve bu çocuklar 3-4 yaş civarında ölür.

                        Jüvenil GH: Başlangıç yaşı değişir. 1. veya 2. dekatta nörolojik belirtiler görülür: Ataksi, periferal nöropati, miyoklonus, oftalmopleji ve demans.

 

FABRY HASTALIĞI

X’e bağlı resesif LDH, a– galaktosidaz enzim eksikliğinden kaynaklanır.

                Klinik bulgular: Semptomlar genellikle adölesan erkeklerde ortaya çıkar; periferik sinirleri besleyen vasküler endotelde sfingolipid depolanması nedeni ile ekstremitelerde ağrı krizleri olur. Kalçalar üzerinde ve göbek çevresinde cilt döküntüleri ve anjiokeratomalar (ince, koyu mavi-mor telenjiektaziler) FH için karakteristiktir. Hipohidrozis ve korneal lentiküler opasiteler görülebilir. FH olan erkeklerin yaşı ilerledikçe, vasküler sistemde depolanan sfingolipid MY, iletim defektleri, iskemik kalp atakları ve trombozlara neden olur. MR yoktur. Böbrek tutulumu proteinüri ile başlar, böbrek yetmezliği ile sonuçlanır. Korneal değişiklikler en sık kız heterozigotlarda görülür.

 

              Tanı: Ekstremitelerde ağrı krizleri, anjiokeratoma, proteinüri ve böbrek fonksiyon bozukluğu belirtileri olan erkeklerde FH düşünülmelidir. Böbrek biyopsisi epitel ve endotel hücrelerinde lipid birikimini gösterir. Beyaz küreler ve cilt fibroblast kültürlerinde  a– galaktosidaz enzim eksikliğinin gösterilmesi ile tanı konur.

            Tedavi: Ağrı krizleri semptomatik tedavi edilir. Böbrek yetmezliği renal transplantasyon gerektirebilir.

SCHINDLER HASTALIĞI

a-N-Asetil galaktozaminidaz eksikliğine bağlı NAGA birikir.Sanfilippo hastalığındaki a-N-Asetil glukozaminidazeksikliği karıştırılmamalıdır. Çocuk ilk bir yıl normal görünür. 2. yaşta gerileme başlar. Kortikal körlük, myoklonik nöbetler, spastisite, deserebre rijiditesi ve ağır MR gelişir.

 

METAKROMATİK LÖKODİSTROFİ (MLD)

                        Sülfatlı glikosifingolpipdin hidrolizi için gerekli olan Arilsülfataz A ‘nın eksikliğinden kaynaklanan OR bir hastalıktır. Lizozomlar içinde özellikle beyaz cevherde miyelin bileşeni olan sülfatid depolanır. İnfantil, juvenil ve erişkin formlarında enzim defektiftir. Ancak aktivatör proteinin (SAP-I) eksik olduğu formda arilsülfataz A sağlamdır, fakat sülfatid parçalanamaz.

             Klinik bulgular: MLD klinik şiddet ve başlangıç yaşı yönünden değişkenlik gösterir.

             Geç infantil formu en ağır ve en sık görülenidir. Genellikle 12-18 ay arasında irritabilite, yürüyememe ve genu rekruvatuma yol açan dizin hiperekstansiyonu ile ortaya çıkar. DTR azalmış yada yoktur. Kas erimesi, zayıflık ve hipotoni giderek belirginleşir; ve neticede bu çocuklar yatalak hale gelirler. Nistagmus, miyoklonik nöbetler, optik atrofi ve quadriparezi hastalık son evre bulgularıdır. 1. dekatta ölüm.

                Jüvenil formu daha yavaş seyirlidir, başlangıcı 20 yaşa kadar gecikebilir. Hastalık ataksi,  mental ve emosyonel bozukluk ile ortaya çıkar. Erişkin formun kliniği jüvenil forma benzer, ancak emosyonel bozukluk ve psikoz daha belirgindir; başlangıç yaşı 2-3. dekattan sonradır. Demans, konvülziyonlar, azalmış refleksler ve optik atrofi jüvenilve erişkin formun özellikleridir.

              Diğer bir form sfingolipid aktivatör protein (SAP I) eksikliğidir. Bu protein substrat enzim kompleksinin oluşumu için gereklidir. Bu bozuklukta arilsülfataz aktivitesi normaldir.

              Parçalanmayan sülfatid başlıca beyaz cevherde depolanır. Organ yada Kİ tutulumu yoktur. Beyin, spinal kord ve periferal sinirlerde demiyelinizasyon yaygındır. Sinir biopsilerinde PAS (+) metakromatik cisimcikler gözlenir. İdrarda aşırı sülfatid atılımı vardır. Spesifik tedavisi yoktur. tanı konulduktan sonra infantil form olan hastalar 2-4 yıl, jüvenil form 4-6 yıl yaşar. Erişkin formda 5. dekata kadar yaşam olabilir.

MULTİPLE SÜLFATAZ EKSİKLİĞİ

                 Arilsülfataz A ,B ve C’nin eksiklikleri olan OR hastalıktır. Serebral korteks ve visseral dokularda sülfatidler, MPS’ler, steroid sülfatlar ve gangliozidler birikir. Nörolojik tablo geç infantil MLD’ye benzer, fakat kemik tutulumu MPS’leri destekler. Şiddetli ihtiyozis gözlenir. İdrarda MPS (+)’tir. Lökositlerin granülasyonunda belirgin anormallik vardır.

KRABBE HASTALIĞI (Globoid Cell Lökodistrofi)

              Başlıca beyaz cevheri etkileyen progresif, dejeneratif serebral hastalıktır. Lizozomlar içinde seramid galaktoz depolanması olur. İskandinav ırkında sık gözlenir, OR geçer. Globoid cell adı bazal ganglionlar pons nükleusları ve serebellar beyaz cevherde bulunan globüler multinükleer cisimlerden gelir.

              Klinik bulgular: Krabbe infantil formun başlangıcı 3 ay civarındadır. Bu bebekler irritabl ve hipertoniktirler, konvülzüyon geliştirirler. Optik atrofi 1. yaşta belirginleşir. Mental gelişim şiddetle bozulur. Hastalık ilerledikçe opistotonus gelişir ve genellikle 3 yaştan önce ölüm gerçekleşir. Geç infantil formda semptomlar 2 yaştan sonra ortaya çıkar. Klinik gidiş infantil forma benzer, ancak daha yavaştır.

           Beyaz cevher demiyelinizasyon sahaları çok sayıda globoid histiyosit içerir. Visseral organlar genellikle tutulmaz. Galaktozilseramid birikiminin nedeni b-galaktozidaz (galaktoserebrosidaz) eksikliğidir. MLD ve Krabbe’de CT ve MRI’da demiyelinizasyon görülmesi yanı sıra sinir iletim hızlarında yavaşlama ve BOS proteininde artış vardır. Tanı beyaz küre ve cilt fibroblast kültürlerinde eksik enzimin gösterilmesi ile konur.

FARBER HASTALIĞI

             Çeşitli dokularda, özellikle eklemlerde lizozomal seramid depolanması olan OR hastalıktır.

              Klinik bulgular: Ağrılı eklem şişliği ve nodül oluşumu ile ilk yılda başlayabilir. Hastalık bazen RA ile karıştırılabilir, ilerledikçe gelişme geriliği olur. Nodül veya granülamatöz oluşum ses tellerini etkileyerek kaba ses ve solunum güçlüğüne yol açar. Farber hastalığı olan çocuklar tekrarlayan pnömoniler nedeni ile onlu yaşlarda ölürler.

              Seramidaz eksikliği nedeni ile seramid içeren köpük hücrelerinden oluşan granülomlar  eklem üzerindeki nodüllerde, akciğer, karaciğer, böbrekler ve lenf nodlarında görülür.

WOLMAN HASTALIĞI

                          Asit lipaz eksikliğinin neden olduğu OR lizozomal kolesteril ester depo hastalığıdır. Kolesterol ve kolesteril esterler visseral organların histiositik köpük hücrelerinde depolanır. Gelişme geriliği, şiddetli kusma, abdominal distansiyon ve HSM görülür. Adrenallerin kalsifikasyonu patognomoniktir. Hastalık genellikle ilk birkaç ayda ortaya çıkar; kaşeksi ve periferal ödem sebebi ile 6 ay içinde ölüm gerçekleşir. Tanı beyaz küre veya fibroblast kültürlerinde lipaz aktivitesinin eksikliğinin gösterilmesi ile konur. Spesifik tedavisi yoktur.

FUKOSİDOZ

                Fukoz içeren glikosfingolipid ve glikoproteinlerin OR lizozomal depo hastalığıdır. Karaciğer,beyin ve diğer organlarda depolanma olur. a-fukosidaz enzimi eksiktir.

              Klinik bulgular: MPS’leri andıran psikomotor retardasyon, konvülziyon, HSM, frontal bossing, kaba yüz görünümü ve makroglossi vardır. Çocuk büyüdükçe eklem kontraktürleri ve lomber kifoz geliştirir.

             Jüvenil formu daha hafif mental tutulum ve FH’dakilere benzer karın cildinde lezyonlar ve anjiokeratomalar ile birliktedir.

             Radyografilerde DM görülür. Kranial MRI yada CT beyaz cevher dejenarasyonunu gösterir. İdrarda MPS yoktur, fakat fukozdan zengin oligosakkaritler vardır. İnfantil formda ter klor düzeyleri yüksektir. Tanı eksik enzimin gösterilmesi ile doğrulanır. Spesifik tedavisi yoktur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir