Skip to main content

LİPİDLER

Regülasyon: Keton oluşum hızı, adipoz d.dan mobilize edilen yağ a. miktarına bağlıdır. İnsülin lipolizi azaltır, tag sentezini arttırır. Glukagon ise tersi. İnsülin antiketojenik, glukagon ketojeniktir.

 

                  FOSFOLİPİDLER

Fosfolipidler, ya diaçilgliserol ya da sfingozine bir fosfodiester köprüsüyle bağlanmış bir alkolden oluşan polar ve iyonik bileşiklerdir.                   Zar yapısında ya da zara bağlı olmayan fosfolipidler, safrada, akciğerde sürfaktanda ve plazma lipoprotein moleküllerinde bulunurlar.

Fosfolipidlerin Yapıları: İki grup vardır, gliserol ve sfingozin içerenler.

A) Fosfogliseridler: Gliserol içerirler. Hepsinde fosfatidik a. (diaçilgliserol + 3.C’da fosfat) vardır. Fosfatidik asitteki fosfat grubu, alkol içeren başka bir bileşikle bağlanabilir.

Serin + fosfatidik asit ® Fosfatidilserin
Etanaolamin + fosfatidik asit ® Fosfatidiletanolamin (sefalin)
Kolin + fosfatidik asit ® Fosfatidilkolin (lesitin)
Gliserol +  fosfatidik asit ® Fosfatidilgliserol
İnozitol +  fosfatidik asit ® Fosfatidilinozitol

 

Fosfogliseridin 1. ve 2. karbonundaki yağ a.i ayrılırsa, bir lizofosfogliserid meydana gelir. ör: lizolesitin. FG’ler lipidler içinde en polar olanlardır. Amfoteriktirler. Hücre zarlarında ve glandlarda, plazmada bulunurlar.

                Kardiolipin: 2 mol fosfatidik a.in  bir gliserole esterleşmesiyle oluşur. Antijenik olmayan tek insan fosfogliserididir. İç mitokondri zarının ve bakteriyel zarların yapısında bulunur.

               Plazmalojenler: gliserolün 1. karbonuna eter bağıyla yağ a. bağlanmasıyla oluşur. ör: fosfatidaletanolamin.

B) Sfingomyelin: Gliserol yerine bir amino alkol olan sfingozin içerir. Sfingozinin amino grubuna bir yağ a. bağlanmasıyla  seramid oluşur. Bu aynı zamanda glikolipidlerde de bulunur. Sfingozinin 1. karbonundaki alkol grubu fosforilkoline esterleşerek sfingomyelini oluşturur. Sinir liflerindeki myelinin en önemli bileşenidir.

Biosentez: FG sentezinde ya CDP-diaçilgliserol veya CDP-alkol kullanılır. Her ikisinin de CDP’li formu aktif formdur ve FG sentezinde yan ürün olarak CMP açığa çıkar. Fosfolipidler düz ER’da sentezlenir.

Fosfatidik a. triaçilgliserol sentezi sırasında sentezlenir. Sentez fosfatidik asit üzerinden de direkt olabilir.

1) Fosfatidilkolin ve fosfatidiletanolamin: Ökaryotik hücrelerde en çok bulunan fosfolipidler (FL)dir. Kolin ve etanolamin diyetle alınır ya da vücuttaki FL’lerin turnoverından gelir. Kolin membranlarda fosfatidilserinden de novo olarak da sentezlenebilir.

Kolinin yeniden kullanımı önemli bir yoldur çünkü de novo sentezi için metiyonin gerekir. Met esensiyal olduğundan diyetle eksik alımı durumunda kolin de esensiyal olabilir.

Bu sentez yolu, tip II granüler pnömositlerde dipalmitoilfosfatidilkolin sentezi için başlıca yoldur. Bu FL, sürfaktanın bileşenidir.              Bebeklerdeki Respiratuar Distress sendromu (Hyalen membran hast.) yetersiz sürfaktan üretiminden doğar. Erişkinde de sürfaktan üreten pnömositlerin harabiyeti ile olabilir, ör: immünsüpresif veya kemoterapötik kullananlarda.

2) Fosfatidilserin: Kalsiyum ile aktive olan bir reaksiyonla fosfatidiletanolamindeki etanolamin, serin ile yer değiştirir.

3) Fosfatidilinozitol: serbest myoinozitol ve CDP-diaçilgliserlden sentezlenir. Gliserolün 1. karbonunda stearik a., 2. karbonunda araşidonik a. bulunur. Zarlarda araşidonik a. deposudur. Hücre zarında hormon aracılığıyla olan sinyal iletiminde 2. haberci olarak görev yapar.

4) Fosfatidilgliserol: Mitokondri zarında bulunur ve kardiolipinin öncüsüdür. CDP-diaçilgliserol ve gliserolden sentezlenir.

5) Kardiolipin: (difosfatidilgliserol) Bir molekül gliserol ile bağlı iki molekül fosfatidik a.ten oluşur.

6) Plazmalojenler: 3 tanedir; fosfatidalkolin, fosfatidaletanolamin ve fosfatidalserin. 1. karbonda eter bağıyla bağlı bir yağ a. vardır. Myelinde fazla miktarda  e.aminli plazmalojen, kalp kasında ise kolinli plazmalojen bulunur. Platelet aktive edici faktör de kolinli bir plazmalojendir, plateler agregasyonu ve degranülasyonuna neden olur. Ayrıca hipersensitivite, akut inflamatuar reaksiyon, anaflaktik şok ile nötrofillerin ve alveoler makrofajların süperoksit radikali üretmesinde rol oynar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir