Skip to main content

LİPİDLER

Şilomikronlar en düşük dansiteli ve en büyük moleküllerdir, en fazla lipid en az protein içerenlerdir. VLDL ve LDL daha yoğundur, protein miktarı artmış, lipid azalmıştır. HDL en yoğun olandır. Elektroforetik mobilitelerine göre ayrılırlar.

Yapıda bulunan apolipoproteinler, hücre yüzey reseptörleri için tanıma bölgeleri oluşturur ve lipoprotein metabolizmasında görev alan enzimlerin aktivatörü ve koenzimi olabilirler.

A- Şilomikronlar (ŞM): Barsak mukoza hücresinde sentezlenir, diyetle gelen triaçilgliserol, kolesterol, kolesterol esterlerini perifere taşırlar. Sekretuar veziküller içinde lenfatik sisteme verilirler. Bu yapıda apo B-48 bulunur. Plazmaya ulaşınca modifiye olur, apo E (B-48 ile birlikte hepatik reseptörlerce tanınmayı sağlar) ve apo C (apo CII lipoprotein lipaz aktivasyonu için gereklidir) yi dolaşımdaki HDL’den alır. Lipoprotein lipaz özellikle adipoz doku, kalp ve iskelet kası gibi pek çok dokuda kapiller duvarlarda bulunur. Apo CII enzimin aktivasyonu için gereklidir ve ŞM’daki triaçilgliserolleri parçalar. ŞM küçülür, apo C’ler HDL’ye geri verilir. Kalan yapıya ŞM artığı denir. Bunları da karaciğer alır. Hepatosit zarında apo B-48 ve E’yi tanıyan reseptörler bulunur. ŞM artığı bu reseptöre bağlanıp endositozla içeri alınıp, parçalanır. Açığa çıkan kolesterol de novo kolesterol sentezini regüle eder.

B- VLDL: Başlıca karaciğerde (çok az miktarda barsakta da) üretilir. Dominant olarak triaçilgliserol içerir ve triaçilgliserolü karaciğerden perifere taşır. Karaciğerden salındığında apo B-100 ve A-1 içerir. Dolaşımda HDL’den apo CII ve E’yi alır. VLDL kanda dolaştıkça yapısı değişir. Lipoprotein lipaz ile triaçilgliserolü yıkılır, VLDL küçülür ve yoğunlaşır. C, HDL’ye geri verilir. Apo B100 ve E içeren bu ţekline IDL denir. Son olarak k.esterleri HDL’den alınırken, triaçilgliserol ve fosfolipid HDL’ye verilir. Bu değişimi kolesterol ester transfer proteini (Apo D) yapar. E’ nin de geri verilmesiyle VLDL plazmada LDL’ye dönüşmüş olur.

C- LDL: Apo B-100 yapıda kalmış, diğerleri HDL’ye verilmiştir. VLDL’den daha az triaçilgliserol içerir, kolesterol ve k. esteri fazladır.

LDL’nin başlıca görevi perifere kolesterol sağlamaktır. Bunu hem, hücre zarında serbest kolesterol depolayarak hem de apo B-100’ü tanıyan hücre yüzey reseptörlerine bağlanarak yapar. ŞM artıklarının ve HDL’nin karaciğere alınmasında da aynı mekanizma işler.

LDL reseptörleri glikoprotein yapısındadır, iç kısmı klatrin denilen bir proteinle kaplıdır. LDL bağlandıktan sonra endositozla içeri alınır. LDL içeren vezikül klatrinden ayrılır ve büyük bir endozom haline döner. Endozom içi pH’nın düşmesi ile, LDL reseptörden ayrılır. Reseptör yeniden kullanılır, lipoprotein ise lizozomal enzimlerle yıkılır, kolesterol, amino asit, yağ a. ve fosfolipid ortaya çıkar. Bunlar da yeniden kullanılır. Lipoprotein reseptör sayısı, dolaşımdaki lipoprotein miktarı ve hücre ihtiyacına göre ayarlanabilir (up-down regülasyon).

ŞM artığı, HDL ve LDL kökenli kolesterol hücre içi kolesterol miktarını düzenler.

1- HMG coA redüktazı inhibe eder.

2- Hücre için kolesterol gerekli değilse, açil coA:kolesterol açiltransferaz (ACAT) ile esterleştirilir ve hücrede depolanır.

3- LDL reseptör geninin transkripsiyonu azaltılarak, yeni LDL reseptör sentezi azaltılır.

D- HDL: Karaciğerde sentezlenir ve ekzositozla kana verilir. Apo E, A, C leri taşır. Ekstrahepatik dokulardan serbest kolesterol alır, plazmadaki fosfatidilkolin (lesitin):kolesterol açiltransferaz (PCAT veya LCAT) ile esterleştirilir. K.esterlerini, triaçilgliserol karşılığında VLDL ve LDL’ye verir. K.esterlerini periferden karaciğere taşır.

Yeni sentezlenmiş disk şeklindeki bir HDL partikülünde başlıca, esterleşmemiş kolesterol, fosfolipid ve apo E, A, C bulunur (HDL3). Hücre yüzeylerinden serbest kolesterol aldıkça küresel hale geçer. Alınan bu serbest kolesterol, LCAT ile esterleştirilir, bu enzim apo A-I (HDL’deki) ile aktive edilir. Oluşan k.esterleri HDL içinde tutulur (HDL2).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir