Skip to main content

LİPİDLER

                   Diyetle Alınan Lipidlerin Metabolizması :

Lipidler, hidrofobik organik moleküllerden oluşan heterojen bir grup bileşiktir. Sulu ortamda çözünür olmadıklarından, vücut lipidleri ya kompartmanlar içinde (membran lipidleri ve adipozitlerdeki trigliserid damlacıkları) olarak bulunur, ya da plazmada lipoprotein şeklinde proteinle birleştirilerek taşınırlar.

                 Sindirim, Emilim, Sekresyon ve Kullanım :

Diyetteki yağların %90’dan fazlası triaçilgliseroldür. Geri kalanı da kolesterol, kolesterol esteri, fosfolipidler ve serbest yağ asitleridir. Bir esensiyal yağ asiti olan linoleik asit de az miktarlarda diyetle alınmaktadır.

                  Lipidlerin sindirimi:

 Mide: Lipid sindirimi midede başlar. Dilin arkasında bulunan bezlerden köken aldığı düşünülen bir aside dayanıklı lipaz (lingual lipaz) sindirimi başlatır. Ancak henüz emülsifikasyon olamadığından sindirim yavaştır. Kısa ve orta zincirli yağ a. içeren triaçilgliseroller ise ayrı bir gastrik lipaz ile yıkılırlar. Bu enzim nötral pH’da çalıştığından özellikle bebeklerde etkilidir, sütteki lipidlerin sindirimini sağlar. Erişkinde genel olarak, diyet lipidlerinin ağız veya midede pek değişikliğe uğramadan barsağa geçtiği söylenir.

İnce Barsak : Duodenumda emülsifikasyon olur. Emülsifikasyon lipid damlacıklarının yüzey alanını arttırarak, sindirim enzimlerinin daha kolay etki etmelerini sağlar. Emülsifikasyon iki mekanizma ile sağlanır: 1) Safra tuzlarının deterjan etkisi  2) Peristaltizme bağlı mekanik karıştırma.

Safra tuzları kolesterol türevidir ve bir sterol halkasına eklenmiş bir glisin veya taurin molekülünden oluşur. Bu emülsifiye edici ajanlar, hem lipid partikülleri hem de bunları çevreleyen sıvı ortamla etkileşime girer ve partiküller küçüldükçe onları stabilize ederek kümeleşmelerini önlerler.

Barsaktaki sindirim sekresyonları hormonlar tarafından kontrol edilen pankreatik enzimler tarafından sağlanır. Barsağa giren lipidler ve kısmen sindirilmiş proteinlere yanıt olarak, jejunum ve alt duodenumdaki mukoza hücreleri bir peptid hormon olan kolesistokinin (pankreozimin) salgılarlar. Bu hormon safra kesesinden safra ve pankreasın ekzokrin hücrelerinden zimojen granüller salınmasına yol açar. Gastrik motiliteyi de azaltır.

Gastrik HCl’in barsağa gelmesi de, barsak hücrelerinden sekretin salgısına yol açar. Sekretin pankreastan bikarbonattan zengin sıvı salgılanmasını sağlayarak, barsak içeriğinin pH’sını nötralize eder ve enzimler için uygun pH sağlar.

Triaçilgliserol yıkılımı:  Barsak mukoza hücreleri tarafından emilemeyecek kadar büyük moleküllerdir. Bir esteraz olan pankreatik lipazın etkisiyle 1. ve 3. karbonlardaki yağ a.leri ayrılır ve 2-monoaçilgliserol ve serbest yağ a.lerinden oluşan bir karışım elde edilir. Pankreastan salınan bir protein olan kolipaz ise bu lipazı stabilize eder.

Kolesteril ester yıkılımı: Pankretik kolesteril ester hidrolaz (kolesterol hidrolaz) ile serbest kolesterol + serbest yağ a.leri ortaya çıkar.

Fosfolipid yıkılımı: Fosfolipaz A2, fosfolipidin 2. karbonundaki yağ a.ni ayırır, lizofosfolipid + serbest yağ a. ortaya çıkar. 1. karbondaki yağ a.i ise lizofosfolipaz tarafından ayrılır ve bir gliserilfosforilbaz kalır.

               Lipidlerin İntestinal Mukozal Hücrelerce Emilimi: Jejunumda lipid yıkılımının başlıca ürünleri serbest yağ a.leri, serbest kolesterol ve 2-monoaçilgliseroldür. Bunlar safra tuzları ile birleşerek misel oluştururlar. Lipid emiliminin primer yeri barsak mukoza hücrelerinin fırçamsı kenar membranlarıdır. Miseller buradan bir sıvı tabakasını geçerek emilirler. Kısa ve orta zincirli yağ a.leri ise misel oluţturmadan direkt emilirler.

                  İntestinal Mukoza Hücrelerinde Triaçilgliserol ve Kolesterol Esterlerinin Yeniden Sentezi: Yağ a.leri yağ açil coA sentetaz ile aktive edilirler. Mukoza hücrelerince emilen 2-monoaçilgliseroller, yağ açil coA türevleri ile birleştirilerek triaçilgliserole çevrilirler. Enzim bir açil transferaz ailesidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir