Skip to main content

KARBONHİDRATLAR

Karbonhidratların Yapısı:

Karbonhidratlar, polihidroksi aldehidler, polihidroksi ketonlar veya bunlara hidroliz olabilen bileşikler olarak tanımlanabilirler. Bilinen formülleri (CH2O)n şeklindedir.

Sınıflandırma: A) Monosakkaridler: Basit ţekerlerdir ve içerdikleri karbon atomuna göre isimlendirilirler.

Jenerik ismi                        Örnek

3 karbonlu:triozlar                gliseraldehit

5     ”        :pentozlar                  riboz

6     ”        :hekzozlar                gluko

B) Aldozlar ve Ketozlar: Fonksiyonel grup olarak bir aldehid içeren monosakkaridlere aldozlar, keton grubu içerenlere de ketozlar denir. ör:gliseraldehid ve glukoz bir aldoz, dihidroksiaseton ve fruktoz ise ketozdur.

C) Glikozidler: Monosakkaridler, glikozid bağlarıyla bağlanarak daha büyük yapılar oluştururlar. İki monosakkarid içeren yapıya disakkarid denir. ör: laktoz (galaktoz + glukoz), maltoz ( glukoz + glukoz), sukroz (glukoz + fruktoz). 3-12 monosakkarid ünitesi içerenlere oligosakkarid ,ör: glikoproteinlerde bulunur, 12’den fazla monosakkarid içerenlere de polisakkarid  denir, ör: glikojen (homopolisakkarid) ve glikozaminoglikanlar (heteropolisakkarid).

 

Monosakkaridlerin yapısı:

 

Aynı kimyasal formüle sahip olan monosakkaridlere izomer denir. ör: fruktoz, glukoz, mannoz ve galaktoz birbirlerinin izomerleridirler. Eğer, tek bir spesifik karbon atomu (karbonil karbonu dışında) etrafında farklı konfigürasyonlara sahip iki monosakkarid varsa, bunlara epimer denir. ör: glukoz ve galaktoz 4. karbon , glukoz ve mannoz 2. karbon epimerleridir. Bunlar aynı zamanda birbirlerinin izomerleridirler.

 

İzomerlerin özel bir tipi, birbirinin ayna hayali olan enantiomerlerdir. Bunlar D- ve L- olarak gösterilirler. İnsanda en çok D-şekerler bulunur.

 

Monosakkaridler ortamda çoğunlukla halka formunda bulunurlar. Aldehid veya keton grubu, aynı şeker üzerinde bir alkol grubuyla reaksiyona girerek hemiasetal veya hemiketal halkası oluşturur. Bu halkaların oluşması ile meydana gelen yeni izomerler a ve b olarak gösterilir. Çözelti içinde bu siklik  a ve b anomerler denge halindedir. Dengeye ulaşana kadar gösterdikleri değişime mutarotasyon denir.

 

Karbonhidratlar (anomerik karbon dışında da) asimetrik karbon taşıdıklarından optik olarak aktiftirler. Polarize ışığı sağa çevirirlerse d veya +, sola çevirirlerse l veya – eki getirilir.

 

Şekerlerin Redükleyici Özelliği:

 

Anomerik karbondaki (karbonil grubu) oksijen serbestse bu redükleyici bir şekerdir. Kendisi okside olup, diğer maddeyi redükler.

 

Oksidasyon-Redüksiyon Reaksiyonları:

 

6.karbondaki CH2OH grubunun oksidasyonu ile bir -uronik asit meydana gelir, ör: glukoz, glukuronik asite , galaktoz galakturonik asite çevrilir. Her ikisi de glukozaminoglikanların başlıca bileşenidir. Karbonil karbonunun (aldehid veya keton grubu) redüksiyonu ile de yeni bir alkol grubu olusur, bu bilesiklere polioller denir, ör: glukozdan sorbitol oluşur. Hidroksil gruplarının redüksiyonu ile de deoksi sekerler olusur, ör: riboz-deoksiriboz.

 

Glikozid Bağı:

 

Karbonhidratlar, karbonhidrat olmayan yapılarla da glikozid bağları ile bağlanarak kompleks karbonhidratlar oluştururlar. Eğer şekerin bağlandığı grup bir alkolse (-OH) O-glikozid, -NH2 ise N-glikozid denir. Şeker-şeker arası kurulan bağlar daima O-glikoziddir. Anomerik karbonu glikozid bağına katılan bir şeker redükleyici değildir. ör: laktoz, b- galaktozun 1.,glukozun 4.karbonu arasında kurulan b (1®4) glikozid bağıyla meydana gelir. Glukozun anomerik (1.) karbonu boşta olduğundan laktoz redükleyicidir. Sukroz, glukozun 1.,fruktozun 2.karbonu arasındaki bağ ile meydana getirilir, fruktozun anomerik (2.) karbonu boşta olmadığından redükleyici değildir.Maltozda bağ, iki glukozun 1. ve 4. karbonları arasındadır, redükleyicidir.

 

Önemli Polisakkaridler:

 

 Amiloz; a-D-glukoz birimlerinden oluţan, a(1,4)- glikozid bağları içeren lineer dallanmamış bir polimerdir.

Amilopektin; dallanmıţ bir a-D-glukoz  polimeridir. a(1,4) ve dallanma noktalarında a(1,6) bağları içerir.

 Niţasta; ikisinin karışımıdır,bitkilerdeki glukozun depo formudur.

 Glikojen; hayvanlardaki glukozun depo formudur. Amilopektinin çok dallanmış bir şeklidir,her 8-10 glukoz bakiyesinde  a(1,6) dallanma noktaları vardır

     Sellüloz; b(1,4) ile bağlı D-glukoz birimlerinden oluşur, lineerdir. Bitkilerde bulunan yapısal bir polisakkariddir. İnsandaki enzim                  sistemleri tarafından hidroliz edilemez.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir