Skip to main content

HORMONLAR

Hormonlar, endokrin sistemdeki kimyasal habercilerdir.

Sınıflandırma: Yapılarına göre 3’e ayrılırlar.

1- Peptid-protein yapılı olanlar: Glikoprotein hormonlar; hipotalamus, hipofiz ve pankreas hormonları.

2- Steroid yapılı olanlar: Adrenal korteks ve gonad hormonları.

3- Amino asit türevi olanlar: Tiroid ve adrenal medulla hormonları.

Hormonların hepsi kana, buradan da etkinini görüleceği hedef hücreye gider. Hormonların hücrede etki gösterebilmesi için spesifik moleküllere bağlanmaları gerekir, bunlara reseptör denir. Reseptörler makromoleküllerdir ve genellikle glikoprotein yapısındadırlar.

Etki Mekanizmaları:

1- Hücre zarı üzerinde bir reseptöre bağlanıp, membrana bağımlı adenilat siklazı aktive ederek.

2- Hücre zarı üzerinde bir reseptöre bağlanıp, henüz açıklanamamış mekanizmalarla hücreye sinyal ileterek.

3- Hücre içi reseptörlere bağlanarak. Hormon-reseptör kompleksi, modüle edici gen ekspresyonunu ve yanıt ortaya çıkmasını sağlar. İlk hormon-reseptör etkileşimi sitozolde olup, nukleusa nakledilebilir veya direkt nukleus içinde olabilir.

Peptid-protein yapılı hormonların ve katekolaminlerin reseptörleri hücre yüzeyinde, lipid yapılıların hücre içinde, tiroid hormonlarının ise nukleusta bulunur.

 

1- Protein ve peptid yapılı hormonlar ile katekolaminlerin reseptörü hücre yüzeyindedir. 1. haberci hormondur. 2. haberciler ise, cAMP, cGMP, Ca ve fosfatidilinozitol yıkım ürünleri (inozitol 1,4,5-trifosfat ve diaçilgliserol) olabilir.

Tirozin protein kinazlar, insülin ve diğer büyüme faktörlerinin reseptöre bağlanmasıyla aktive olurlar ve adenilat siklaz ve protein kinaza benzer şekilde etki ederler. Onkogenlerin ve onkovirusların etkilerinin de böyle olduğu sanılmaktadır.

cGMP, görme olayında 2.habercidir. Guanilat siklaz ve cGMP hücrelerin çoğunda vardır ama cAMP’ den daha azdır.

              cAMP: Adenilat siklaz, ATP’den, cAMP ve PPi oluşumunu katalizler. Enzim büyük bir integral zar proteinidir ve reseptöre G-proteini aracılığıyla bağlıdır. G-proteini, guanin nükleotidleri bağlar. 2 formda bulunur, GTP bağlamışsa adenilat siklaz aktive olur, GDP bağlamışsa olmaz. Normalde GDP bağlıdır, hormon-reseptör kompleksinin oluşmasıyla GTP’ye çevrilir. Geri dönüşü GTPaz ile mümkündür. (Kolera toksini GTPazı inhibe eder.)

Aktive adenilat siklaz hücre içi cAMP’yi arttırır. (cAMP’nin parçalanması, siklik nükleotid fosfodiesteraz ile olur, metilli ksantinler, kafein ve teofilin bu enzimi inhibe eder.) cAMP hücre içinde kendisine spesifik protein kinazı aktive eder. Bu da spesifik hücresel proteinleri fosforiller. Bu kovalen modifikasyondur.

Etkinin sona ermesi ya G proteininin bağlandığı GTP’nin GTPaz ile GDP’ye çevrilmesi ya da cAMP’nin fosfodiesteraz ile parçalanmasıyla olur.

2. haberci olarak cAMP’yi kullananlar:

ACTH, anjiotensin II, ADH, FSH, hCG, lipotropin, LH, MSH, TSH, PTH, opioidler, asetilkolin, glukagon, a2- adrenerjik katekolaminler, CRH, kalsitonin, somatostatin, b- adrenerjik katekolaminler.

               cGMP : Aynı cAMP gibi oluşur. Guanilat siklazın kataliziyle GTP’den meydana gelir. Atriopeptidler, membrana bağımlı g.siklazı aktive ederek cGMP oluştururlar. cGMP, görme olayında da 2.habercidir. Nitrik oksitin de 2. habercisidir. Guanilat siklaz ve cGMP hücrelerin çoğunda vardır ama cAMP’ den daha azdır.

               İnozitol trifosfat (IP3) : Hücre zarında bulunan fosfatidil inozitol 4,5 difosfat, fosfolipaz C ile parçalanır ve diaçilgliserol ile IP3 oluşur.Her ikisi de 2.habercidir.

IP3’ün cAMP’den farkı, direkt enzim aktivasyonu yapmamasıdır. Hücre içi Ca konsantrasyonunu arttırır. ER’dan depo Ca, sitozole salınır. Ca-kalmodulin kompleksi oluşur, bu bir protein kinazı aktive eder. Bu da fosforilasyon yapar. Hem cAMP hem IP3 birlikte de kullanılabilir.

Etkinin sona ermesi için IP3 fosfomonoesteraz ile parçalanır.

                Ca : Hücrelerde hormon etkisinde 2.habercilik yapar.Ya direkt ya da IP3 üzerinden olabilir. Sonuçta yine kalmoduline bağlanır, protein kinaz aktive olur ve fosforilasyon olur. Etkinin sona ermesi için ya Ca bağlı hale geçer ya da dışarı pompalanır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir