Skip to main content

Farmakoloji Giriş – Otonom Sinir Sistemi

OTONOM SİNİR SİSTEMİ

Otonom sinir sistemi hipotalamusa yerleşmiş olup ve istemsiz olarak çalışıp homeostazisi korumaya çalışan sinir sistemdir. Sempatik ve Parasempatik olmak üzere 2 kısımdan oluşur.

                        Sempatik nöronlar arka, parasempatik nöronlar ise ön hipotalamusa yerleşmişlerdir.

                        Hipotalamustan çıkan noron aksonları MSS yi farklı bölgelerden terk edip, periferik sinirlere karışırlar.

                      Sempatik sinirler medulla spinalisin torasiko-lomber bölgesinden MSS yi terk ederken, parasempatik nöronlar 3-7-9-10 kafa çiftleri ve sakrumdan MSS yi terk ederler.

12

                  Otonom sinir sistemine ait noronlar MSS yi terk ettikten sonra 2 tane nöron ile hedef organa ulaşırlar. Bu 2 nöronun sinaps yaptığı bölgeye ganglion denir. Ganglionlar sempatik sinir sisteminde paravertebral bölgede, parasempatik sinir sisteminde ise hedef organın duvarında bulunurlar. Ganglion bölgesinde nörotransmitter olarak Asetil-Kolin bulunur. Asetilkolin burada nikotinik reseptör üzerinden işlev yapar.

                Sempatik nöronlar dokuda norepinefrin (nöradrenalin), parasempatik noronlar dokuda asetil-kolin ile fonksiyon gösterirler. Norepinefrin alfa ve beta adrenerjik, asetil-kolin ise dokulardaki muskarinik reseptör ile işlev yapar.

13

              OTONOM SİNİR SİSTEMİNİN OLUŞTURDUĞU YANITLAR

    Sempatik yanıt
ORGAN Parasempatik yanıt Reseptör Tipi
Cevap
Göz
  Radial kas . . . 1 Kontraksiyon (midriazis)
  Sfinkter kas Kontraksiyon (miosis) . . .
  Silier kas Yakını görmek için kasılma 2 Uzak için gevşeme
Kalp
  S-A node Kalp hızında azalma 1, 2 Kalp hızında artma
  Atrium Kasılmada azalma 1, 2 Kasılmada ve ileti hızında artma
  A-V node İleti hızında azalma 1, 2 İleti hızında artma
  His–Purkinje system İleti hızında azalma 1, 2 İleti hızında artma
  Ventricles ———————- 1, 2 Kasılmada artma
Arterioles
  Koroner, İskelet kası, akciğer, beyin Dilation 1, 2 Constriction
2 Dilation
Systemic veins . . . 1, 2 Constriction
2 Dilation
  Akciğerler
  Bronş düz kası Kasılma 2 Gevşeme
 Bronşial Gland Stimulation 1 Inhibition
2 Stimulation
MideBarsak
  Motilite ve tonüs Artma 1, 2, 2 Azalma
  Sfinkter Gevşeme 1 Kasılma
  Sekresyon Stimulation 2 Inhibition
Safra kesesi Kaılma 2 Gevşeme
Mesane
  Detrusor Kasılma 2 Gevşeme
  Trigon ve sfinkter Gevşeme 1 Kasılma
Üreterler
  Motilite ve tonüs Artma 1 Azalma
Uterus Değişken yanıt 1 Kasılma (pregnant)
2 Gevşeme (pregnant and nonpregnant)
Erkek sex organ Ereksiyon 1 Ejukulasyon
Deri
  Pilomotor kas . . . 1 Contraction
  Ter bezleri Generalized secretion 1 Lokalize (Avuç içi) sekresyon
Tükrük Bezi Bol, sulu sekresyon 1 Koyu, visköz sekresyon
Amylase secretion
Göz yaşı Sekresyon Sekresyon
Yağ dokusu . . . 1, 1, 3 Lipoliz
Juxtaglomerular cells . . . 1 Renin sekresyonu
Pineal bez . . . Melatonin sekresyonu

14

PARASEMPATİK SİSTEM FİZYOLOJİSİ

Asetilkolinin Etkileri:

Damarlar

             Arter ve venlerde muskarinik reseptörleri üzerinden vazodilatasyon oluşturur. Çizgili kasa ve erektil organlara giden damarlar haricinde vaskuler sisteme parasempatik lif ulaşmaz.

Kardiyovasküler Sistem

             Sinüs düğümü ve AV nodülde baskın olan sistem parasempatiklerdir. Negatif inotrop ve kronotrop etki oluşturur. Yine ileti sisteminde yavaşlama (özellikler AV düğümde) ile kalp bloğu gelişebilir.

             Kardiak ventriküllerde parasempatik lif yoktur.

Solunum sistemi

               Bronkokonstrüksiyon oluşturur. Antikolinerjikinhaler ilaçlar bu nedenle astım tedavisinde kullanılır. İnhaler kullanılan muskarinik asetilkolin reseptör blokerleri ipratrotpium ve oksiatropiumdur.

Gastrointestinal Sistem

               Tonus ve peristaltizmi arttırır. Sfinkterlerde dilatasyon oluşturmaktadır.

Dış Salgı Bezleri

                 Tüm dış salgıları arttırır: Midenin asit, pepsin ve mukus salgısını arttırır. Hipersalivasyona yol açar. Pankreas ekzokrin salgısını, solunum yolu mukoza salgısını, terleme ve lakrimasyonu arttırır.

                 Vücut ısısının düzenlenmesinde görev alan, ter bezlerine sempatik lif gitmesine rağmen postsinaptik uçtan ter bezine uyarının aktarımı Asetilkolin ile olmaktadır.

Göz

                  İrisin sirküler kaslarını kasarak myozis oluşturur. Myozis nedeniyleiris kalınlığı azalır veiridokorneal açı genişler. Sonuçta göz içi basıncı azaltır.

                Siliyer kası kasıp akomodasyon spazmı oluşturur. Bu kas kasılınca lens bombeleşir ve göz yakın görmeye ayarlanmış olur.

 

Mesane

                Detrusör (çeper) kasını kasıp ve sfinkterinin tonusunu düşürerek miksiyon oluşturur. Bu nedenle atonik mesane tedavisinde asetilkolin reseptör agonisti olan betanekol kullanılır.

Asetil-Kolin Sentezi

                 Asetilkolin; kolin asetiltransferaz enzimi tarafindan kolinin asetilasyonu sonucu sentezlenir.

                Asetil kaynağı, mitokondrilerde sentezlenen asetilkoenzim A’dır. Kolin kaynağı ise, sinaptik aralıkta yıkılan Asetilkolin’den oluşan kolindir. (Kolinin presinaptik aralığa geri alınım basamağı sentezde hız kısıtlayıcı basamaktır).

                 Hemikolinyum koline çok benzediği için presinaptik bölgeye alımda kolinle yarışır ve kolin geri alınımını azaltır. Bu nedenle asetilkolin sentezini inhibe eder.

                 Vezamikol ise sentez edilen Ach ın presinaptik bölgede vezikül içine alınmsını bloke eder.

15

16

Muskarinik Reseptörler: Parasempatik inerve edilen dokularda bulunur.G proteini ile kenetlidirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir