Skip to main content

AMİNO ASİTLER ve PROTEİNLER

Proteinlerde bulunan 20 a.asitin katabolizması sırasında önce a-amino grupları ayrılır, takiben geri kalan karbon iskeletleri yıkılır. Karbon iskeletlerinin yıkılımı ile 7 ürün meydana gelir;

okzaloasetat

a-ketoglutarat

piruvat

fumarat

asetil coA

asetoasetil coA

süksinil coA

Bu ürünler ara metabolizma yollarına girerler ve ya glukoz veya lipid sentez yoluna ya da SAS’a katılırlar.

A.asitler metabolik son ürünlerinin tabiatına göre ketojenik veya glukojenik olarak sınıflandırılabilirler. Bir diğeri esensiyal ve nonesensiyal olarak sınıflandırmadır.

                Glukojenik                    Glukojenik ve Ketojenik                Ketojenik

Alanin                                      Tirozin

Asparagin,aspartat

Glisin

Sistein

Glutamat,glutamin

Prolin, serin

Arginin *                                  İzolözin*                               Lözin*

Histidin*                                 Fenilalanin*                          Lizin*

Metiyonin*                             Triptofan*

Treonin*

Valin*

* Esensiyal a.asitler. Büyüme çağındaki çocuklarda, arginin ve histidin sentezi, protein sentezi ve üre oluşumu için yetersiz kalabilir. Bu durumda yarı esensiyal olarak kabul edilmelidir.

Katabolizmaları sonucunda asetoasetat veya asetil coA ve asetoasetil coA’yı veren a.asitler ketojeniktir. Piruvat vaya SAS ara ürünlerinden birini veren a.asitlere de glukojenik denir. Bu ara ürünler glukoneogenezin substratlarıdır.

a) Okzaloasetat oluţturanlar; Asparagin ve aspartat.

b) a-ketoglutarat oluţturanlar; Glutamin, glutamat, prolin, arginin, histidin. (FIGLU testi: Folik asit eksikliğinde idrarda formimino glutamat atılımı artar. Histidin yüklemesinden sonra bu daha da belirginleşir.)

c) Piruvat oluţturanlar; Alanin, serin, glisin, sistin-sistein, treonin.

d) Fumarat oluţturanlar; Fenilalanin ve tirozin.

e) Süksinil coA oluţturanlar; Metiyonin, valin, izolözin, treonin.

f) Asetil coA veya asetoasetil coA oluţturanlar; Fenilalanin, tirozin (hem fumarat hem de asetoasetat oluţturabilirler), lözin, izolözin (hem asetil coA hem de propiyonil coA®süksinil coA), lizin, triptofan.

V. Nonesensiyal Amino Asitlerin Sentezi:

Nonesensiyal a.asitler ara metabolizma ürünlerinden veya sistein ve tirozinde olduğu gibi esensiyal a.asitlerden  yeterli miktarlarda sentezlenebilirler.

a)   a-ketoglutarattan sentezlenenler: Arginin, prolin, glutamat, glutamin. Prolin ve glutamin direktolarak glutamattan sentezlenir. Arginin ise N-asetilglutamat ® N-asetilornitin®ornitin ve üre siklusu üzerinden sentezlenir. 

       b) 3-fosfogliserattan sentezlenenler: Serin, glisin, sistein (sistein, metiyonin ve serinden sentezlenir). Glisin ve sistein, serinden sentezlenirler.

c)Okzaloasetattan sentezlenenler: Aspartat ve asparagin. Aspartat transaminasyonla , asparagin de aspartattan sentezlenir.

d)  Piruvattan sentezlenenler: Alanin, transaminasyon yoluyla.

e) Fenilalaninden sentezlenenler: Tirozin, fenilalanin hidroksilaz aracılığıyla.

V. Amino Asitlerin Biolojik olarak Aktif Bileţiklere Dönüţümü:

A.asitler proteinler için yapı taşı olmalarının yanısıra, fizyolojik olarak önemli fonksiyonları olan pekçok azotlu bileşiğin de ön maddeleridirler. Bu maddeler oksidatif dekarboksilasyon ve pridoksal P kullanılarak sentezlenir.

a) Histamin: Histidinin dekarboksilasyonu ile oluţur. Kuvvetli vazodilatördür, mast hücrelerinden allerjik reaksiyon veya travma sonucunda sekrete edilir.

b) Serotonin: Diğer adıyla 5-hidroksitriptamin, vücutta pekçok bölgede sentezlenip

depolanır. En fazla intestinal mukozada bulunur. Triptofan dan sentezlenir.

c) Katekolaminler: Bunlar, dopamin, norepinefrin ve epinefrindir. Tirozin den sentezlenirler.

d) Melanin: Pekçok dokuda, özellikle göz, saç ve deride bulunan bir pigmenttir. Sentezi epidermisteki melanositlerde olur. Ön maddesi tirozindir. Hidroksilasyonla dopa oluşur, enzim tirozinazdır. Pigment oluşumunu sağlayan sonraki reaksiyonlar ya tirozinaz tarafından katalizlenir ya da spontan olur.

e) Tiroksin ve triiyodotironin: Tiroid bezince sekrete edilen iyotlu tirozin türevleridirler.

f) g-aminobütirat : Beyinde ve omurilikte inhibitör bir transmitterdir. Glutamattan, pridoksal fosfata bağımlı bir enzim olan glutamat dekarboksilazın kataliziyle meydana gelir.

e) Diğerleri: Kreatin, glisin, argininin guanido grubu ve S-adenozil metiyoninden gelen bir metil grubundan sentezlenir. Poliaminler (spermidin ve spermin) ornitinden sentezlenirler. Hem, glisin ve süksinil koA’dan sentezlenir. Pürin sentezinde glisin, glutamin ve aspartat, primidinde aspartat ve glutamin kullanılır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir