Skip to main content

Viroloji-Mikoloji-Parazitoloji

GENEL BİLGİLER

           Virüslerin, bağımsız üreme yetenekleri, çekirdekleri, ribozom mitokondri ve lizozomlar gibi organelleri yoktur.

           Işık mikroskobunda görülmezler.

          Virüsler, koruyucu bir protein örtü ile sarılmış, sadece DNA veya RNA içeren bir özden oluşmuş taneciklerdir.

          Virüslerin şeklini virusun protein örtüsündeki kapsid (yinelenen alt birimlerin) diziliş biçimi belirler.

Sadece virüsler tek iplikli DNA yada tek veya çift iplikli RNA’dan oluşan genetik materyele sahiptir.

Diploid olan retrovirüsler dışında diğer RNA virüsleri haploiddir. (tek kopya)

Nükleik asit kapsomer adlı alt birimlerden oluşmuş kapsid denen bir protein örtü ile sarılıdır.

          Zarf, virüse özgün protein ile konak hücre zarından türemiş lipidden oluşan bir lipoprotein membrandır.

         Zarf üzerinde konak hücre reseptörlerine bağlanmayı sağlayan dikensi çıkıntılar şeklinde glikoproteinlere sık rastlanır.

         Zarflı virüsler, ısı, deterjanlar ve alkol ile eter gibi lipid çözücülere, zarfsız virüslere göre çok daha duyarlıdır. Zarflı virüsler hücreye füzyonla girer.

REPLİKASYON

Virüsler kapsidler aracılığıyla hücre yüzeyindeki spesifik reseptör proteinlerine zayıf kovalan olmayan bağlarla tutunur.

Tutulan virüs endositoz yoluyla hücre içine alınır. (Viropeksis)

         RNA virüsleri sitoplazmada replike olur. DNA virüsleri çekirdekte ürer (istisna Pox virüsleri)   Replikasyon kabaca 3 evrede incelenir:             I. Evre: Tutunma, penetrasyon ve örtünün atılması             II. Evre: Gen ekspresyonu ve genom replikasyonu             III. Evre: Derlenme ve salınma   I. Evre

Virüs bağlanması özgündür.

          Polio virüs sadece insan ve diğer primat hücrelerine girebilirken, kuduz virüsü bütün memeli hücrelerine girebilir. Özgün yüzey reseptörlerine bağlanma:

HSV Tip I: Fibroblast büyüme faktör reseptörüne

Kuduz virüsü : Asetilkolin reseptörüne

 HIV : T helper CD4 proteinine bağlanır

Virus Reseptor
Adenovirus Coxsackievirus and adenovirus receptor (CAR)
CD46
Integrins αVβ3, αVβ5
Coronavirus Carcinoembryonic antigen glycoprotein family
Aminopeptidase N
Angiotensin-converting enzyme 2
9-O-acetylated sialic acid–containing oligosaccharides
Coxsackievirus Decay-accelerating factor (CD55)
Integrin αVβ3
Coxsackievirus and adenovirus receptor (CAR)
Cytomegalovirus Heparan sulfate
Epidermal growth factor receptor
Echovirus Integrin α2β1
Decay-accelerating factor (CD55)
Epstein-Barr virus Complement receptor 2 (CD21)
Herpes simplex virus Heparan sulfate, Fibroblast growth faktör
Herpesvirus entry mediator (HVEM/HveA)
Nectin 1 (PRR1/HveC)
Nectin 2 (PRR2/HveB)
Human immuno-deficiency virus CD4
Chemokine receptor CXCR4
Chemokine receptor CCR5
Human T cell leukemia virus Glucose transporter GLUT-1
Influenza virus Sialic acid–containing oligosaccharides
Lassa fever virus α-Dystroglycan
Lymphocytic choriomeningitis virus α-Dystroglycan
Measles virus CD46
Signaling lymphocyte-activation molecule (SLAM)
Parvovirus (human) Erythrocyte P antigen (globoside)
Parvovirus (canine and feline) Transferrin receptor
Poliovirus Poliovirus receptor (PVR)
Rabies virus Acetylcholine receptor
Neural cell adhesion molecule
Nerve growth factor receptor
Gangliosides
Reovirus Sialic acid–containing oligosaccharides
Junctional adhesion molecule 1 (JAM1)
Rhinovirus Intercellular adhesion molecule 1 (ICAM-1)
Rotavirus Sialic acid–containing oligosaccharides
Vesicular stomatitis virus Phosphatidylserine

II. evre

Viral gen ekspresyonunda ilk basamak mRNA sentezidir.

         DNA virüsleri mRNA’larını üretmek için DNA’ya bağımlı RNA polimerazı (konağın) kullanabilir. Bunun istisnası Pox virüsleridir. DNA virüsü olmasına kaşın RNA polimeraza ihtiyaç duymaz.          Parvovirüsler hariç (Tek iplikli DNA) bütün DNA viruslarının genomları çift iplikli DNA’dan oluşur.

Biri hariç RNA virüsleri sitoplazmada replikasyona uğrar. Bu da influenza virüsüdür.

RNA virüsleri direkt m-RNA gibi ribozomda protein sentezi yaptırabilirler.

          DNA virüsler önce konağa m-RNA yaptırırlar. Sentezlenmiş viral mRNA konak ribozomlarında viral proteinleri üretir.   III. Evre             viral nükleik asit ve kapsid proteinleri virüsü oluşturmak için birleşir.             Virüs tanecikleri hücreden 2 yolla salınır:             1. Hücre zarının yırtılması (genellikle zarfsız virüsler)             2. Hücre zarının tomurcuklanmasıyla (zarflı virüsler)            Sinsitya olusumu: Bazı virüsler hücreler arası sitoplazmik köprüler (sinsitya) oluşturarak hücre dışına çıkmadan bir hücreden diğerine geçebilir. Sinsitya oluşumu sırasında konak savunma sisteminden kaçarlar ve çok çekirdekli dev hücre oluştururlar. Bu virusler:   1. Paramiksovirüsler

  • Kızamık
  • Kabakulak
  • Parainfluenza
  • RSV

2. Herpes virüs grubunda yer alan

  • Herpes simpleks
  • Varisella zoster
  • Sitomegalovirüs

3. HIV

    NOT:
  • Çekirdekte replike olan RNA virusleri İnfluenza, Retrovirus (HIV) ve HDV’dir.
  • RNA virusları içinde sadece Reovirus (rotavirus) çift ipliklidir vr çift kapside sahiptir.
  • DNA virusları içinde sadece Parvovirus tek ipliklidir.
  • Viruslar ve bakteriler haploiddir. Diploid olan tek virus Retrovirus (HIV)’dir.
  • DNA virusları segmenter yapı ve helikal simetri göstermez.
  • Segmenter yapı gösteren RNA virusleri:
    1. Bunyavirus
    2. Ortomiksovirus (İnfluenza)
    3. Reovirus (Rotavirus)
    4. Arenovirus

 

VİRÜSE KARŞI KONAK SAVUNMASI

Viruslara karşı konak savunması 2 gruba ayrılır:          

Bakteriyoloji

GENEL BAKTERİYOLOJİ

            Bakteriler prokaryotik hücrelerdir

Gram (+) bakterilerde hücre duvarı içermeyen formlara protoplast, gram (-) bakterilerde ise sferoplast denir. Vejetatif form ise aktif olarak çoğalan bakteriye verilen isimdir.

Bakterilerde çevre şartlarına en dirençli form spor, en dayanıksız form ise vejetatif form’dur.

Fagosite edilen bakterilerin öldürülmesinde kullanılan enzimler:

            1- Süperoksit radikalleri

            2- Hidrojen peroksit

            3- Lizozomal enzimler

            4- Miyeloperoksidazlar

            5- Hidroksil radikalleri

prokaryotik

 

NÜKLEUS

            Bakterilerde bir tek kromozomdan ibaret bir nükleus vardır.

Bakterilerdeki kromozomun yapısı esas olarak çift iplikçikli çembersel DNA molekülünden ibarettir. Sadece sipiroket grubunda yer alan Borrelia’nın (B.burgdorferi-Lyme hastalığı ve B. Hermsii) genomu ve plazmidi lineer (doğrusaldır). Ökaryotik kromozom ise lineerdir.

Ökaryotik kromozomdan farklı olarak bakteri kromozomunda intron ve histon bulunmaz.

Bakteri nükleusunda kromozomun etrafında bir nükleoplazma ve bunu çevreleyen bir nükleus zarı da yoktur.

Bakterilerde kromozom bir ucu ile hücre zarında bir noktaya bağlı bulunmaktadır (Mezozom).

Bazı bakterilerde küçük bir DNA molekülü ekstrakromozomal olarak bulunur. Bunlara plazmid adı verilir.

            Plazmidler genellikle antibiyotik direnci ile bağlantılı genleri (R faktörlerini) taşırlar.

SİTOPLAZMA

Sitoplazmada ökaryotik hücrelerde rastlanan endoplazmik retikulum, golgi kompleksi ve mitokondri bulunmaz.

Bakteri sitoplazmalarında görülen başlıca granüller:

Glikojen granüller

Lipid granüller

            Babes Ernest granülleri (Difteri- polimetafosfattan oluşan metakromatik cisimler)

Elementer kükürt granülleri

Sitoplazma içerisinde submikroskopik partiküllerden en önemlisi ribozomlardır.

Hücre RNA’sının yaklaşık %80’i ribozomlarda bulunur.

Prokaryot ribozomları 50s ve 30s ribozomal subünitten oluşmuş 70s ribozomlardır.  Ökaryotta 80S (60S+40S) ribozom bulunmasına rağmen ökaryotun mitokondriumunda 70S ribozom bulunur.

 

HÜCRE ZARI

Bakterilerin ana enerji sistemi olan elektron transport sistemi hücre membranındadır.

         Hücre zarı belli noktalarda bakteri hücresinin içerisine doğru katlantılar ile uzanarak mezozom adı verilen yapıları oluşturur. Mezozom septal ya da lateral olabilir. Septal mezozom hücrenin bölünme yeri ve kromozom replikasyon bölgesidir. Lateral mezozom ise sporun geliştiği bölge ve plazmidin replikasyon bölgesidir.

Ökaryotik hücre zarı sterol (kolesterol) içerirken prokaryotik hücre zarında (mycoplazma hariç) sterol bulunmaz.

Hücre membranının osmotik basınç ayarlanmasında önemli rolü vardır.

Hücre membranının hidroliz yapan enzimleri (beta-laktamaz gibi) periplazmik aralıkta bulunur. Periplazmik aralık sedece Gram (-) bakterilerde bulunur.

            Kemotaksis ve diğer duyusal olaylar için gerekli reseptörleri bulundururlar.

 

 

 

HÜCRE DUVARI

Hücre duvarı mikoplazmalar dışında tüm prokaryotlarda bulunur.

            Hücre duvarının kalınlığı Gram (-)’lerde daha incedir.

Hücre duvarının hem Gram (-) ve hem de Gram (+)’lerde sağlamlık ve direnci veren peptidoglikan (mürein) tabakası bulunur.

            Peptidoglikan polimerleri 4 aminoasitten, benzer halkalarla N-asetil glikozamin ve N-asetil müramik asitten oluşurlar.

Bakterilerin peptidoglikan tetrapeptidi yapısında:

            L- Alanin (Çoğunlukla ilk aminoasit)

D- Glutamat

D- Alanin

L- Lizin veya diaminopimelik asit yer alır.

Gram (+) bakterilerde peptidoglikan tabakası daha kalındır ve serolojik yöntemlerle reaksiyon verebilen teikoik asit içerir.

Gram (+) bakterilerin yüzey antijenitesini sağlayan teikoik asit’tir.

            Gram (-)’lerde hücre duvarını dış membran denilen karmaşık bir membran çevirir.

            Dış membran Gram (-) bakterilerde peptidoglikan tabakasından daha kalındır, lipoprotein ve lipopolisakkarit yapısındadır

            Lipopolisakkarit katmanı toksiktir ve bakterilerin endotoksinini oluşturur.

Lipopolisakkarit kısım hapten niteliğinde O antijenlerini de içerir. O antijenine IgM tipi antikor gelişir.

            Gram (-)’lerdeki lipoprotein katman ile peptidoglikan arasında periplazmik aralık bulunur.